Home ေတြ႕ဆံုေမးျမန္းခန္း 2020 Human Rights Tulip ဆုရွင္ ေစာအယ္ေစးႏွင့္ အေမးအေျဖ

2020 Human Rights Tulip ဆုရွင္ ေစာအယ္ေစးႏွင့္ အေမးအေျဖ

1128

“ဒီေျမယာကိစၥႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး အစိုးရအေနနဲ႔ ကိုင္တြယ္ေျဖရွင္းလို႔မရဘူးဆိုရင္ ျပည္ေထာင္စုအဆင့္ အထိ ေျဖရွင္း ညႇိႏႈိင္းဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒီကိစၥဟာ အရမ္းခက္ခဲနက္နဲတဲ့ ကိစၥတစ္ရပ္ ျဖစ္တယ္။ ေသေသခ်ာခ်ာ ကိုင္တြယ္ ေျဖရွင္းဖို႔ အေရးတႀကီးလိုအပ္ပါတယ္” ေစာအယ္ေစး (2020 Human Rights Tulip ဆုရွင္ )

2020 Human Rights Tulip ဆုရွင္ ေစာအယ္ေစးႏွင့္ အေမးအေျဖ

ဒီဇင္ဘာ ၂၁ ရက္၊ ၂၀၂၀ ျပည့္ႏွစ္။

ေျမယာ ရပိုင္ခြင့္အတြက္ ကရင္နီ(ကယား)ျပည္နယ္အတြင္း တက္ႂကြလႈပ္ရွားေနသူ ေစာအယ္ေစးအား နယ္သာလန္ သံ႐ုံးမွ ၂၀၂၀ခုႏွစ္အတြက္ လူ႔အခြင့္ေရးဆိုင္ရာ က်ဴးလစ္ဆု(2020 Human Rights Tulip Award)ကို ေပးအပ္ခဲ့သည္။ ၎ဆုရရွိျခင္းႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး ေျမယာအခြင့္အေရးအတြက္ ၎၏ ပါဝင္လႈပ္ရွားျဖစ္ ပုံအေျခအေနႏွင့္ ေျမယာ အခြင့္ အေရးဆိုင္ရာ အျမင္သေဘာထားမ်ားကို က်ဴးလစ္ဆုရွင္ ေစာအယ္ေစးအား ဆက္သြယ္ေမးျမန္းထားပါသည္။
ေမး – အခု ရရွိတဲ့ဆုႏွင့္ပတ္သက္ၿပီး ရွင္းျပေပးပါအုံး။

ဒီက်ဴးလစ္ဆုဟာဆိုရင္ နယ္သာလန္ႏိုင္ငံက ခ်ီးျမႇင့္တဲ့ဆုျဖစ္ပါတယ္။ ဒီဆုကို ႏွစ္တိုင္းေပးတာ ျဖစ္တယ္၊ ဒီႏွစ္မွာ က်ေနာ္ ရရွိတာေပါ့။ ဒီဆုကို ေပးရတဲ့ရည္႐ြယ္ခ်က္ကေတာ့ လူ႔အခြင့္ေရးဆိုင္ရာလႈပ္ရွားသူေတြကို ေပးအပ္ျခင္း ျဖစ္တယ္။ ဒီႏွစ္မွာေတာ့ သူတို႔အဖြဲ႕က ေျမယာပိုင္ဆုိင္မႈနဲ႔ လူ႔အခြင့္အေရးနဲ႔ ပတ္သက္ လႈပ္ရွားတဲ့ဟာကို Highlight လုပ္ၿပီး ေ႐ြးခ်ယ္တယ္။

ေမး – လူ႔အခြင့္အေရး ဆိုင္ရာလႈပ္ရွားမႈကို ဘယ္အခ်ိန္တုန္းက စတင္လႈပ္ရွားခဲ့လဲ။
အခုအခ်ိန္မွာေတာ့ က်ေနာ္က Kayah Earthrights Action Network – KEAN မွာ က်ေနာ္ကူညီလုပ္ေဆာင္ေနပါတယ္။ က်ေနာ္တို႔အဖြဲ႕အစည္းကေတာ့ ၂၀၁၉ ႏွစ္မွာ စတင္တည္ေထာင္ၿပီးေတာ့ ဒီကရင္နီ (ကယား) ျပည္နယ္မွာပဲ အေျခ စိုက္ပါတယ္။ က်ေနာ္တို႔အဖြဲ႕ရဲ႕လႈပ္ရွားမႈေတြကေတာ့ ေျမယာအေရး၊ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္၊ မိုင္းရွင္းလင္းပ ညာေပး ဆိုင္ရာ ဒီဟာေတြ ကိုအခုက်ေနာ္တို႔ ဒီကယား ျပည္နယ္အတြင္းမွာ လုပ္ေဆာင္ေနပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ေပၚလစီအရ က်ေနာ္တို႔က ဒီျပည္ေထာင္စုေအာက္ေျခအဆင့္မွာရွိတဲ့ အရပ္ဖက္အဖြဲ႕အစည္းေတြနဲ႔ က်ေနာ္တို႔ပူးေပါင္းလုပ္ ေဆာင္ေနပါတယ္။

ေမး – လူ႔အခြင့္အေရး လႈပ္ရွားမႈလုပ္ေဆာင္တဲ့ေနရာမွာ ႀကဳံေတြ႕ရတဲ့စိန္ေခၚမႈက ဘာေတြရွိမလဲ။
အရင္တုန္းကဆိုရင္ က်ေနာ္က ဘာသာေရးအဖြဲ႕အစည္းတစ္ခုမွာ ပါဝင္လုပ္ေဆာင္တယ္၊ ေနာက္ပိုင္း လူ႔အခြင့္ေရး ဆိုင္ရာခ်ိဳးေဖာက္မႈလုပ္ရပ္ေတြကို ႀကဳံေတြ႕ရတာမ်ားလာေတာ့ ပါဝင္ၿပီး ကူညီခ်င္စိတ္ေပၚ ေပါက္လာတယ္။ အဲမွာမွ တဆင့္ပါဝင္ လႈပ္ရွားျဖစ္သြားတာပဲ။ လႈပ္ရွားမႈအပိုင္းမွာေတာ့ စိန္ေခၚမႈေတြ အမ်ားႀကီးရွိပါတယ္။ လူ႔ အရင္းအျမစ္ျဖစ္ေစ၊ အျခားအရင္းအျမစ္ေတြျဖစ္ေစ၊ လႈပ္ရွားမႈအပိုင္းမွာဆိုရင္ အစိုးရေတြရဲ႕ နည္းဥပေဒေတြ၊ အစိုးရေတြရဲ႕ဖိအားေပးမႈေတြလို စိန္ေခၚမႈႀကီးေတြကိုရင္ဆိုင္ရတယ္။ သူတို႔ရဲ႕ Rule of Law (တရားဥပေဒ စိုးမိုးမႈ)ေတြက ရွိေနေပမယ့္လည္း က်ေနာ္တို႔ရဲ႕လုပ္ေဆာင္မႈေတြကိုေရွ႕ ဆက္ၿပီးေတာ့ ဆက္သြားမွာပါ။ သူတို႔ကေတာ့ က်ေနာ္တို႔ရဲ႕လုပ္ေဆာင္မႈေတြကို အၿမဲတန္းၾကည့္ေနပါတယ္။ ဒီစိန္ေခၚမႈေတြက က်ေနာ္တို႔ အခုမွႀကဳံေတြ႕ရတာ မဟုတ္ပါဘူး၊ ဟိုအရင္ကတည္းကပါ။
ေမး- ဒီဆုရရွိျခင္းေၾကာင့္ ေရွ႕ဆက္ေျမယာအခြင့္အေရးဆိုင္ရာ လႈပ္ရွားေဆာင္႐ြက္မႈအတြက္ ဘယ္လို တြန္းအား ေတြရရွိေစသလဲ။

ဒီဆုကို ရရွိတဲ့အေပၚမွာ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈေတြ အမ်ားႀကီးရွိပါတယ္၊ သူတို႔အဖြဲ႕အစည္းက က်ေနာ္တို႔ရဲ႕ လုပ္ေဆာင္မႈေတြကို အသိအမွတ္ျပဳတယ္။ က်ေနာ္တို႔အဖြဲ႕အစည္းတစ္ခုထဲမွ မဟုတ္ပါဘူး။ ျမန္မာတစ္ႏိုင္ငံလုံးနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ေျမယာဆိုင္ရာကိစၥရပ္ေတြဟာ အလြန္အေရးပါတဲ့ကိစၥတစ္ရပ္ျဖစ္တယ္။ ေနာက္ က်ေနာ္တို႔ ႏွင့္ ပူးေပါင္းလုပ္ေဆာင္တဲ့အဖြဲ႕အစည္းအားလုံးကိုလည္း အသိအမွတ္ျပဳတယ္။ ေနာက္တစ္ခုက က်ေနာ္တို႔ ျမန္မာႏိုင္ငံထဲမွာ ၇၀%ေက်ာ္ေလာက္က လယ္ယာလုပ္ငန္း ကိုလုပ္ေဆာင္ေနတဲ့ ေတာင္သူ လယ္သမားေတြ ျဖစ္တယ္။ သူတို႔ေတြရဲ႕အခြင့္အေရးဟာလည္း အေရးႀကီးတဲ့အခန္းက႑တစ္ခုျဖစ္တယ္။ သူတို႔အဖြဲ႕အစည္းက က်ေနာ္တို႔ရဲ႕ လုပ္ေဆာင္မႈကိုအသိအမွတ္ျပဳေတာ့ က်ေနာ္တို႔ေရွ႕ ဆက္လုပ္ေဆာင္ရမယ့္ အလုပ္ေတြအတြက္ အင္အားအရမ္းျဖစ္ေစပါတယ္။

ေမး- ယခုလက္ရွိ ကရင္နီ(ကယား) ျပည္နယ္မွာ ႀကဳံေတြ႕ေနရတဲ့ ေျမယာဆိုင္ရာျပႆနာေတြက ဘယ္လိုပုံစံ မ်ိဳးေတြလဲ။
ကရင္နီ(ကယား)ျပည္နယ္မွာေတာ့ ေျမယာကိစၥရပ္ေတြက အခ်ိန္ၾကာလာတာနဲ႔အမွ် ပိုၿပီးရႈပ္ေထြးလာတယ္။ အရင္ကဆိုရင္ အစိုးရစစ္တပ္ေတြကို အတင္းအဓမၼသိမ္းယူတဲ့ ကိစၥရပ္ေတြကို လုပ္ေဆာင္ေနတာ ယေန႔ အထိပါပဲ။ ယခုအခ်ိန္မွာဆိုရင္ သူတို႔က Law Policy နဲ႔သုံးၿပီးက်ေနာ္တို႔ရဲ႕ ေျမယာေတြကိုအတင္း ရယူဖို႔ လုပ္ေဆာင္ေနတာ ယေန႔အထိတိုင္ပဲ။ ၿပီးခဲ့တဲ့ NLD အစိုးရ တက္တဲ့အခ်ိန္မွာလည္း ဒီေျမယာကိစၥေတြဟာ ေတာ္ေတာ္ေလးရႈပ္ေထြးတာကိုေတြ႕ရတယ္။ ေနာက္တစ္ခုကသဘာဝ သယံဇာတေတြကို ထုတ္ယူတာလည္း ဒီကိစၥရပ္ေတြက နည္းပါးလာတာကို မေတြ႕ရဘူး။ ဒီအရာေတြက ပိုၿပီးမ်ားျပားလာဖို႔အေျခအေနမွာရွိတယ္၊ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ အခုလက္ရွိ ျမန္မာအစိုးရဟာ စီးပြားေရး၊ ကုန္သြယ္ေရးအပိုင္းေတြမွာ လက္မွတ္ထိုး ထားရတာအမ်ားႀကီးရွိတယ္။ ဒီအရာေတြက ႏွစ္ၾကာလာတာနဲ႔အမွ် ပိုပိုၿပီးမ်ားလာမွာေသခ်ာတယ္။

ေမး – ဒီေျမယာပိုင္းဆိုင္ရာျပႆနာေတြျဖစ္ရတဲ့ အဓိက အေၾကာင္းအရင္းက ဘာေတြျဖစ္မယ္လို႔ ယူဆလဲ။
က်ေနာ္တို႔ ျပန္ၾကည့္ရမယ္ဆိုရင္ ျမန္မာျပည္ကို ၿဗိတိသွ်အစိုးရလက္ကေနျပန္ရၿပီးေနာက္ ယခု လက္ရွိအခ်ိန္ထိ ျပည္တြင္းစစ္ျဖစ္ေနတာက အႏွစ္(၇၀)ေတာင္ ေက်ာ္သြားၿပီး။ ဒါေတြအားလုံးဟာ ေျမယာကိစၥရပ္နဲ႔ ဆိုင္တယ္။ ေနာက္ သဘာဝသယံဇာတေတြနဲ႔ ဆိုင္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံမွာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး အမွန္ တကယ္လိုခ်င္ရင္ ေျမယာ ကိစၥညႇိႏႈိင္းမႈေတြကို ေသေသခ်ာခ်ာလုပ္ေဆာင္ရမယ္၊ မဟုတ္ဘူးဆိုရင္ ေရွ႕ဆက္ႏိုင္ငံတိုးတက္ျမင့္မားဖို႔အတြက္ ခက္ခဲလိမ့္မယ္။ ဒီဟာကို သီးျခား ခြဲျခားထားလို႔မရဘူး။ အနီးစပ္ဆုံး ျပန္ၾကည့္ရရင္ လူ႔အခြင့္ေရးဆိုင္ရာျဖစ္ေစ၊ Social Right/Social personal right ဒီအရာေတြက အရင္းအျမစ္ေတြ ျဖစ္တယ္။ ဒီအရာေတြကို စီမံကိုင္တြယ္ဖို႔လိုအပ္ပါတယ္။

ေမး – ဒီျပႆနာေတြက ဒီအတိုင္းပဲဆက္ျဖစ္ေနမယ္ဆိုရင္ ျပည္သူလူထုေတြအတြက္ ဘယ္လိုထိခိုက္နစ္နာ မႈေတြ ျဖစ္ေစမလဲ။
ျပည္သူလူထုေတြဟာ ေျမယာအခြင့္အေရးရွိဖို႔လိုတယ္။ ဒီအရာေတြမရွိဘူးဆိုရင္ ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံရဲ႕ ႏိုင္ငံသား တစ္ဦးမ ဟုတ္ေတာ့ဘူး။ ေနာက္ အစိုးရပဲျဖစ္ျဖစ္၊ စစ္တပ္ကပဲျဖစ္ျဖစ္ က်ေနာ္တို႔ရဲ႕ ေျမယာကို သိမ္းယူလိုက္တဲ့အေပၚမွာ က်ေနာ္တို႔ကေျမယာတစ္ခုထဲ ဆုံးရႈံးသြားတာမဟုတ္ဘူး။ ေျမယာအျပင္ က်ေနာ္တို႔ရဲ႕ လူမႈပတ္ဝန္းက်င္၊ ဓေလ့႐ိုးရာနဲ႔ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ စတာေတြအားလုံးကို က်ေနာ္တို႔က ဆုံးရႈံးလိုက္ရတယ္၊ ဒါေတြက က်ေနာ္တို႔ အတြက္ အရမ္းအေရးႀကီးတယ္။ ေနာက္က်ေနာ္တို႔ ဌာေန တိုင္းရင္းသားေတြအတြက္ဆိုရင္ အစိုးရဖက္က Land Law (ေျမယာဥပေဒ)ေတြ ေရးဆြဲျပဌာန္းထားတာ ရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ အဲ့အရာေတြက က်ေနာ္တို႔ကို ေျဖသိမ့္ ေပး႐ုံသက္သက္ပါ။ က်ေနာ္တို႔ေတြက ေျမႀကီးေပၚမွာ ေနထိုင္အသက္ရွင္တဲ့ လူေတြျဖစ္တဲ့အတြက္ေၾကာင့္ က်ေနာ္တို႔ရဲ႕အခြင့္အေရးကိုေတာ့ ပန္းတိုင္မေရာက္မခ်င္း ေတာင္းဆိုသြားရမွာပဲ။

ေမး – ဒီေျမယာျပႆနာကိစၥရပ္မ်ားေျဖေလွ်ာ့ႏိုင္ဖို႔ဆိုရင္ အစိုးရတာဝန္ရွိေတြကို ဘယ္လိုကိုင္တြယ္ေျဖရွင္းဖို႔ ေတာင္းဆိုခ်င္လဲ။
က်ေနာ္တို႔က ဌာေနတိုင္းရင္းသားအေနနဲ႔ေျပာရရင္ေတာ့ NLDအစိုးရဟာ အမွန္တကယ္ စစ္မွန္တဲ့ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးကို လိုခ်င္တယ္ျဖစ္ေစ၊ အမ်ိဳးသားျပန္လည္သင့္ျမတ္ေရးျဖစ္ေစ၊ ေျမယာပိုင္ဆိုင္ရာကိစၥရပ္တစ္ခုကို အစိုးရ အေနနဲ႔ အေရးတႀကီး လုပ္ေဆာင္ရမယ့္ကိစၥတစ္ရပ္အျဖစ္ လာမယ့္အနာဂတ္မွာ ဦးစားေပးမႈအျဖစ္ သတ္မွတ္ထားရမယ္။ ဒီေျမယာကိစၥႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး အစိုးရအေနနဲ႔ကိုင္တြယ္ေျဖရွင္းလို႔မရဘူးဆိုရင္ ဒီဟာကို ျပည္ေထာင္စုအဆင့္အထိ ေျဖရွင္း ညႇိႏိုင္းဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒီကိစၥဟာအရမ္းခက္ခဲနက္နဲတဲ့ ကိစၥတစ္ရပ္ ျဖစ္တယ္။ ေသေသခ်ာခ်ာ ကိုင္တြယ္ ေျဖရွင္းဖို႔ အေရးတႀကီးလိုအပ္ပါတယ္။ တစ္ဖက္မွာကေတာ့ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ေဆြးေႏြးတာေတြရွိတယ္။ ေနာက္ဒီေျမ ယာပိုင္းဆိုင္ရာမွာေတာ့ ယခုအခ်ိန္ထိေဆြးေႏြးတိုင္ပင္အေကာင္အထည္ေဖာ္ ေဆာင္မႈေတြကိုမေတြ႕ရေသးဘူး။