Home ေတြ႕ဆံုေမးျမန္းခန္း ဖာပြန္ ဝက္သက္ေရာဂါ အေျခအေနအေပၚ BPHWT ဒါ႐ုိက္တာႏွင့္ ေမးျမန္းျခင္း

ဖာပြန္ ဝက္သက္ေရာဂါ အေျခအေနအေပၚ BPHWT ဒါ႐ုိက္တာႏွင့္ ေမးျမန္းျခင္း

829

“ကာကြယ္ေဆးေတြ ထိုးႏုိင္မယ္ဆုိရင္ေတာ့ အခက္အခဲေတြကို ေက်ာ္လႊားႏုိင္မယ္လုိ႔ ယူဆပါတယ္။”

ေကအဲန္ယူ-ကရင္အမ်ဳိးသားအစည္းအ႐ုံး နယ္ေျမ မူေၾတာ္ (ဖာပြန္)ေဒသမွာ ၾသဂုတ္လ ေနာက္ဆံုးအပတ္မွ စတင္ၿပီး လက္ရွိ စက္တင္ဘာလ တတိယအပတ္ အထိ ကေလးငယ္ ၃၀၀ ဦးဝန္းက်င္ ဝက္သက္ေရာဂါ ဆုိးဝါးစြာျဖစ္ပြားေနေသာ အေျခအေနႏွင့္ပတ္သက္ၿပီး အနီးကပ္ လိုက္လံၾကည့္ရႈကုသေပးေနသည့္ နယ္လွည့္ေက်ာပုိးအိတ္ က်န္းမာေရး လုပ္သား အဖြဲ႔(BPHWT) ၫႊန္ၾကားေရးမႉး ေစာဝင္းေက်ာ္အား ေကအုိင္စီ-ကရင္သတင္းဌာန၏ သတင္းေထာက္ ေစာရွားက သီးသန္႔ေတြ႔ဆုံ ေမးျမန္းထားသည္မ်ားကို စုစည္းတင္ျပလုိက္ပါသည္။

ေကအုိင္စီ ။ ။ ဖာပြန္ေဒသရဲ႕ ဝက္သက္ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈ ေနာက္ဆုံး အေျခအေနေလးကို သိပါရေစ။

ေစာဝင္းေက်ာ္။ ။ မူေၾတာ္(ဖာပြန္)ခ႐ုိင္ရဲ႕ ဒြယ္လုိးႏွင့္ ဘူးသုိၿမဳိ႕နယ္ေတြမွာ လြန္ခဲ့တဲ့လ(ၾသဂုတ္) ၂၄ ရက္ကေန စၿပီးေတာ့ ဝက္သက္ေရာဂါ ပ်ံ႕ႏွံ႕ျဖစ္ပြားတဲ့အေၾကာင္း BPHWT ေဒသတာဝန္ခံေတြက သိသိခ်င္း က်ေနာ္တုိ႔ကို တရားဝင္အေၾကာင္း ၾကားလာတယ္။ အဲဒီအေပၚ ဘာေတြလုပ္ရမလဲ။ ဘယ္လုိလုပ္ရမလဲဆုိတာ စဥ္းစားၿပီး လုိအပ္တဲ့ ေဆးဝါးအပိုင္းေတြကို စီစဥ္ေဆာင္ရြက္ေပးတယ္။ ဒါ့အျပင္ အျခားလုိအပ္တဲ့ ပံ့ပုိးမႈေတြရႏုိင္ေအာင္လုိ႔ အျခား Partners (မိတ္ဖက္အဖဲြ႔)၊ နည္း ပညာအကူ အညီေပးေနတဲ့ မိတ္ဖက္အဖြဲ႔အစည္းေတြနဲ႔ ခိ်တ္ဆက္ၿပီးေတာ့ ကူညီလုပ္ေဆာင္ေပးေနတယ္ေပါ့ေနာ္။
ေကအုိင္စီ။ ။ ေရာဂါက ဘယ္လုိ အသက္အရြယ္မွာ အျဖစ္မ်ားလဲ။ ဘယ္ေလာက္အထိ ဆုိးရြားေနၿပီလဲ။
ေစာဝင္းေက်ာ္။ ။ ဝက္သက္ေရာဂါျဖစ္တဲ့လူေတြရဲ႕ စာရင္းေတြကို ၾကည့္ရမယ္ဆုိရင္ ၁၂ ႏွစ္ေအာက္ ကေလးေတြ အမ်ားဆံုးျဖစ္ေနတာေတြ႔ရတယ္။ စျဖစ္တုန္းက ဒြယ္လုိးၿမဳိ႕နယ္၊ ရြာ ၄ ရြာပဲဆုိေပမဲ့ လက္ရွိအခ်ိန္မွာေတာ့ ဘူးသုိၿမိဳ႕နယ္ က ရြာအပါအဝင္ ရြာေပါင္း ၁၂ ရြာထဲက ကေလး အေယာက္ ၃၀၀ ဝန္းက်င္အထိ ကူးစက္ျဖစ္ပြားေနၿပီး။ အဲအထဲက ၉ ႏွစ္အရြယ္ ကေလး တစ္ေယာက္က ဝက္သက္ေရာဂါအျပင္ အျခားေရာဂါအခံလည္းရွိလို႔ ဆံုးသြားတယ္။ ေနာက္ ၆ ႏွစ္အရြယ္ မိန္းကေလး တစ္ေယာက္က မ်က္စိကြယ္သြားပါတယ္။

ေကအုိင္စီ။ ။ ဒီေရာဂါက ဘယ္လိုေတြေၾကာင့္ ျဖစ္တတ္သလဲ။ ဘယ္လိုမ်ဳိးကူးစက္တာလဲ။

ေစာဝင္းေက်ာ္။ ။ သူက virus ပိုုးတစ္မ်ဳိးေၾကာင့္ျဖစ္တာ ပညာရွင္ေတြေျပာတာကေတာ့ အမ်ဳိးကြဲေပါင္း ၂၁ မ်ဳိးေလာက္ ရွိတယ္ ေျပာတာပဲ။ သူက အင္မတန္ကူးစက္လြယ္တယ္။ အထူးအျဖင့္ ႏွာေစးေခ်ာင္းဆိုုး၊ ႏွာေခ် ကေန သူ႔အရည္ေတြ ထိေတြ႔ၿပီး ကူးစက္တာ ဗိုုင္းရပ္ပိုုး ျဖစ္တဲ့အတြက္ Antibiotic လိုု႔ေခၚတဲ့ ေဆးေၾကာင့္ေတာ့ ေပ်ာက္ေအာင္ ကုုလိုု႔မရဘူး။ အဓိကက ခႏၶာကုုိယ္အားနည္းတဲ့သူကိုုပဲကူးတာမ်ားတယ္။ အာဟာရခ်ဳိ႕တဲ့တဲ့သူျဖစ္ရင္ ေရာဂါ ပိုုၿပီးေတာ့ ဖိႏွိပ္သလိုုျဖစ္ၿပီး ပိုုၿပီးခံစားရတတ္တယ္ ။ ဝက္သက္ေၾကာင့္မဟုုတ္ပဲ အားနည္းၿပီး အျခား ေရာဂါ ဥပမာ- နမိုုးနီးယား လိုု႔ေခၚတဲ့ အသက္႐ႉ လမ္းေၾကာင္းေရာဂါတိုု႔ ဝမ္းေလွ်ာတာတိုု႔ ပါးစပ္ထဲ အနာအႀကီးႀကီးျဖစ္တာတို႔ျဖစ္ၿပီးေတာ့ ကေလးေတြ ေသဆံုးသြားႏုုိင္ တယ္။ တခ်ဳိ႕လည္းေသၾကတယ္။

ေကအုိင္စီ။ ။ ဒီေရာဂါကို ႀကိဳတင္ကာကြယ္ႏုိင္ဖုိ႔ ဘယ္လိုေနထိုင္စားေသာက္သင့္သလဲ။

ေစာဝင္းေက်ာ္။ ။ ေရာဂါျဖစ္ၿပီးဆိုုရင္ ျပဳစုုကုုသဖုိ႔က ကိုုယ္ပူရင္ အပူက်ေဆးတိုုက္၊ ေရေအးပတ္တိုုက္၊ လုုပ္ေပးရမယ္။ ေရဓာတ္ခမ္းေျခာက္ရင္ ဓာတ္ဆားေရတိုုက္ရမယ္။ ေရမ်ားမ်ား တိုက္ရမယ္။ အာဟာရမခ်ဳိ႕တဲ့ေအာင္ အစာမ်ားမ်ား ေကၽြးရမယ္။ အထူးသျဖင့္ အစာမွာ မိုုင္လိုု (MILO)တိုု႔လိုုဆိုုပိုုေကာင္းတယ္။ သူက အဆီစုပ္ေပးတာမ်ား လုုိ႔ေပါ့။ ေနာက္ဆက္တြဲေရာဂါ ျဖစ္လာရင္ နမိုးနီးယားတိုု႔လိုုဆိုုရင္ လိုအပ္သလိုု Antibiotic ကို ေဆးမႉး ၫႊန္ၾကားမႈနဲ႔ေပးရမွာ၊ အျခား ပံ့ပိုးကုသမႈက တစ္ကိုယ္ေရသန္႔ရွင္းေရးပဲ။ ေန႔စဥ္ ေရခ်ဳိးေပးတာ။ မ်က္ႏွာကိုု ေရေႏြးနဲ႔ မၾကာခဏ သစ္ေပး တာလည္းအေရးႀကီးတယ္။ အနာဖု တက္ရင္ ပိုဆိုးမွာစိုးလို႔ ပါစပ္ထဲလည္း မၾကာခဏ ေရေႏြးနဲ႔ျဖစ္ျဖစ္ ဆားေရနဲ႔ ျဖစ္ျဖစ္ေဆးေပးဖုိ႔လည္း လိုတယ္။ ကူးစက္မႈကိုထိန္းဖို႔က ျဖစ္ႏုုိင္ရင္ လူနာကိုု သီးသန္႔ခြဲထားရင္ေတာ့ ပိုုေကာင္းတာေပါ့။ ေက်ာင္းေတြ ပိတ္ေပးတာတို႔ တစ္ရြာနဲ႔တစ္ရြာမသြားၾကရင္ေကာင္းတာေပါ့။ အထူးျဖင့္ ကေလးေတြကိုသိပ္မစုမိၾကေစနဲ႔ ေပါ့။

ေကအုိင္စီ။ ။ လတ္တေလာမွာ အဲဒီလူနာေတြအတြက္ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္ေပးမႈ အေျခအေနက ဘယ္လုိရွိပါသလဲ။

ေစာဝင္းေက်ာ္။ ။ လတ္တေလာအေျခအေနနဲ႔ေျပာရင္ေတာ့ ေရာဂါျဖစ္ရွိေနမႈကုိ သက္သာေအာင္ ကုသေပးေနတာေပါ့။ အထူးသျဖင့္ ကုိယ္ပူတယ္ဆုိရင္ အပူက်ေအာင္ Paracetamol တိုက္တယ္။ ေဆးလုိေနတယ္။ ထပ္ပို႔ေပးရမယ္။ Budget ေငြေတာ့ထပ္လိုေနတယ္။ ရွာရဦးမယ္။ အထူးသျဖင့္ အဟာရ အစာေတြ အတြက္။ ေရာဂါအေျခအေန ဆက္လက္ေစာင့္ၾကည့္ၿပီးေတာ့ လူနာသက္သာတဲ့အထိ ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ေပးေနသလုိ ဝက္သက္ေရာဂါေၾကာင့္ ေနာက္ဆက္တြဲေရာဂါေတြ မျဖစ္ေအာင္၊ ဝက္သက္ေရာဂါျဖစ္ၿပီးေတာ့ အရမ္းအားနည္းသြားၿပီး ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ အျခားပုိးဝင္တဲ့ ေရာဂါပုိးေတြမျဖစ္ေအာင္၊ ပုိၿပီး အေျခအေန ဆုိးဆိုးရြားရြားမျဖစ္ေအာင္ ကုသေပးေနပါတယ္။
ေရာဂါ ထိန္းခ်ဳပ္မႈနဲ႔ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈအပုိင္းမွာ ဒီေဒသမွာရွိေနၾကတဲ့ က်ေနာ္တုိ႔ BPHWTအဖြဲ႔နဲ႔အတူ ကရင္ က်န္းမာေရးႏွင့္ ကယ္ဆယ္ေရးဌာန-KDHW တို႔က ဝုိင္းဝန္းေဆာင္ရြက္ေနပါတယ္။ မယ္ေတာ္ေဆးခန္း (MTC) နဲ႔ SMRU (Shoklo Malaria Research Unit) အဖြဲ႔အစည္းေတြက ကုသမႈအတြက္ လုိအပ္တဲ့ ေဆးဝါးအကူအညီေတြကို ေပးေနပါတယ္။
အဲဒီအျပင္ ဒီဖက္ေဒသမွာ လုိအပ္ေနတဲ့ နည္းပညာပုိင္းေရာ၊ အျခားလုိအပ္မယ္ထင္တဲ့ စီမံခန္႔ခြဲမႈအပုိင္း၊ ကေလးေတြ အတြက္ အဟာရျမႇင့္တင္ေရးအပုိင္း၊ သယ္ယူပုိ႔ေဆာင္ေရး အသံုးစရိတ္အပုိင္းေတြကိုလည္း CPI လုိ႔ေခၚတဲ့ Community Partners International အဖြဲ႔က ပံ့ပုိးကူညီေပးေနပါတယ္။

ေကအုိင္စီ။ ။ ဒီဝက္သက္ေရာဂါကို မျဖစ္ေအာင္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္ေဆးထုိးေပးမႈ အေျခအေနေကာ ဘယ္လုိရွိပါသလဲ။

ေစာဝင္းေက်ာ္။ ။ ျဖစ္ရွိေနတဲ့ အေျခအေနေတြကို လုိက္လံကုသ ထိန္းေက်ာင္းေပးႏုိင္တဲ့ အေျခအေနပဲရွိပါေသးတယ္။ ႀကိဳတင္ ဝက္သက္ေရာဂါ ကာကြယ္ေဆးထိုးေပးတဲ့ လုပ္ငန္းေတာ့ ဒီေဒသမွာ မလုပ္ေပးႏုိင္ေသးဘူး။ မလုပ္ႏုိင္ေသး တာက ဒီေဒသကို အုပ္ခ်ဳပ္ေနတဲ့အဖြဲ႔အစည္းေတြနဲ႔ေဒသခံေတြရဲ႕အျမင္နဲ႔ အေျခအေနေတြ၊ ေနာက္ ျမန္မာအစုိးရရဲ႕ က်န္း မာေရးဌာနေတြနဲ႔ ပူးေပါင္းလုပ္ေဆာင္ႏုိင္ျခင္း မရွိေသးတာေၾကာင့္ပါ။
ဒီေဒသက ေရာဂါျဖစ္ပြားတဲ့ ကေလးေတြရဲ႕ အေျခအေနကုိ ၿခံဳငံုသံုးသပ္လုိက္ေတာ့ အဟာရခ်ိဳ႕တဲ့မႈေတြ အမ်ားႀကီးျဖစ္ ေနတယ္လုိ႔ ယူဆတယ္။ အဟာရခ်ိဳ႕တဲ့ေတာ့ ေရာဂါခုခံႏုိင္အား နည္းမွာျဖစ္တဲ့အတြက္ ဖ်ားနာမႈေတြ ခဏခဏျဖစ္ၿပီး အျခားေရာဂါေတြလည္း ျဖစ္ပြားလာမွာ က်ေနာ္တုိ႔ စုိးရိမ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေဆးကုသေရးကုိပဲ လုိက္တာေလာက္က အက်ိဳးမရွိဘူး။ အဟာရျမႇင့္တင္ဖုိ႔လည္း လုပ္ဖုိ႔လုိမယ္။ ခဏခဏ မဖ်ားေအာင္ ကာကြယ္ေဆးေတြ ထိုးႏုိင္မယ္ဆုိရင္ေတာ့ အခက္အခဲေတြကို ေက်ာ္လႊားႏုိင္မယ္လုိ႔ ယူဆပါတယ္။

ေကအုိင္စီ။ ။ ေရာဂါကို ဘယ္အခ်ိန္ေလာက္မွာ ထိန္းခ်ဳပ္ႏုိင္မယ္လုိ႔ ေမွ်ာ္မွန္းထားသလဲ။

ေစာဝင္းေက်ာ္။ ။ တစ္လဝန္းက်င္အတြင္း ထိန္းခ်ဳပ္ႏုိင္လိမ့္မယ္လုိ႔ေတာ့ ယူဆတယ္ေပါ့ေနာ္။ ဒါေပမဲ့လည္း ဒီေဒသက ဝက္သက္ကာကြယ္ေဆး တစ္ေယာက္မွ မရၾကေတာ့ ထပ္ၿပီးေတာ့ ကူးစက္ခ်င္လည္း ကူးစက္မွာပဲ။ ဆက္ျဖစ္ေနႏုိင္ ေသးလုိ႔ တိတိက်က်ေတာ့ ေျပာလုိ႔မရေသးပါဘူး။ လုံးဝထိန္းခ်ဳပ္ႏုိင္ဖုိ႔ကေတာ့ က်ေနာ္တို႔ က်န္းမာေရး အဖြဲ႔အစည္းေတြ အျပင္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအဖြဲ႔ကိုပါ ျဖစ္သင့္ျဖစ္ထုိက္တာေတြကို ခ႐ုိင္အဆင့္အထိ တုိက္တြန္း တင္ျပေျပာဆုိသြားပါမယ္။ အစုိးရ က်န္းမာေရးအဖြဲ႔နဲ႔ေရာ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္လုိ႔ ရ၊ မရဆုိတာကုိ ေမးၾကည့္ၿပီးေတာ့ ကာကြယ္ေဆးထိုးမယ့္လုပ္ငန္းကို လည္း ဆက္လက္ေဆာင္ရြက္ႏုိင္ေအာင္ ႀကိဳးစားလုပ္ေဆာင္သြားခ်င္ပါတယ္။

ေကအုိင္စီ။ ။ ထပ္မံ ျဖည့္စြက္ေျပာခ်င္တာရွိရင္ ေျပာခဲ့ေပးပါ။

ေစာဝင္းေက်ာ္။ ။ က်ေနာ္တုိ႔ဖက္ကေတာ့ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈအပုိင္းကို လုပ္ေနပါတယ္။ ေဒသအေျခအေနအရ တစ္စံုတစ္ရာ ေရာဂါျဖစ္ပြားလုိ႔ရွိရင္ တတ္ႏုိင္သမွ်ထိန္းခ်ဳပ္ႏုိင္ေအာင္ေတာ့ လုပ္တာပါပဲ။ ဒါေပမဲ့လည္း အျခားလုိအပ္တဲ့ အဟာရျမႇင့္တင္ေရး အစီအစဥ္တုိ႔လုိ၊ ကာကြယ္ေဆးထုိး လုပ္ငန္းတို႔လုိ၊ အဲဒါအျပင္ ပုိေျပာရင္ေတာ့ လမ္းပန္းဆက္သြယ္ ေရးအေျခအေနေတြ၊ ေဒသဖြံ႕ၿဖိဳးေရးေတြ မရွိဘူးဆုိရင္ေတာ့ က်ေနာ္တုိ႔ ဘယ္ေလာက္ပဲလုပ္လုပ္ (ေရာဂါေတြ) ဆက္ၿပီး ေတာ့ျဖစ္ေနဦးမွာပဲေပါ့။ ဒါေၾကာင့္ ေဒသမွာ အဖက္ဖက္က တာဝန္ရွိတဲ့ ေဒသဆုိင္ရာတာဝန္ခံေတြေရာ၊ လူႀကီးေတြေရာ က က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈ တစ္ခုတည္းကို မၾကည့္ပဲနဲ႔ ေဒသဖြံ႕ၿဖိဳးေရးလုပ္ငန္းေတြကုိပါ ဝိုင္းဝန္းစဥ္းစား လုပ္ေဆာင္ ေပးမွပဲ ေဒသလည္း ဖြံ႕ၿဖိဳးလာမွာျဖစ္သလုိ က်န္းမာေရးလည္း အဆင့္ျမင့္လာမယ္လုိ႔ လက္ခံယံုၾကည္ထားပါတယ္။
————–
## ယခုျဖစ္ပြားေနသည့္ ဝက္သက္ ေရာဂါသည္ အဖ်ားတက္ျခင္း၊ ခႏၶာကုိယ္အေရျပားတြင္ အဖုမ်ားထြက္ျခင္း၊ ေခ်ာင္းဆုိးျခင္း၊ ပါးစပ္အနာေပါက္ျခင္း၊ မ်က္လုံးနာျခင္း၊ လည္ေခ်ာင္းနာျခင္းႏွင့္ ဝမ္းသြားျခင္း လကၡဏာမ်ား ျဖစ္ေပၚ လ်က္ရွိေၾကာင္း BPHWT တာဝန္ရွိသူမ်ားက ေျပာသည္။