လူ႔အခြင့္အေရး  •  တိုင္းရင္းသားအခြင့္အေရး  •  ဒီမိုကေရစီေရး

အင္တာဗ်ဴး (ေတြ႔ဆုံေမးျမန္းျခင္း)

ကရင္ျပည္နယ္အတြင္း မိုးႀကီးေရလွ်ံမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာႏိုင္သည့္ က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ ျပႆနာမ်ားႏွင့္ပတ္သက္၍
လိုက္နာေဆာင္ရြက္သင့္သည္မ်ားကို ျပည္နယ္ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးဦးစီးဌာနမႉး ေဒါက္တာထြန္းမင္းအား
ေကအိုင္စီ သတင္းေထာက္ စအိုင္ဆူး ေတြ႔ဆုံေမးျမန္းထားျခင္း ျဖစ္သည္။

ေကအုိင္စီ။ ။ ဒီလုိမုိးႀကီး ေရလွ်ံမႈေတြျဖစ္ေပၚတဲ့အခါ ျပည္သူေတြအတြက္ ေဆာင္ရန္ ေရွာင္ရန္ အခ်က္ေတြကုိ ရွင္းျပေပး ပါလား။

ေရႀကီးတဲ့အခ်ိန္မွာ အဓိက ဆရာတုိ႔ ႀကဳံေတြ႔ေနရတာက ေရနစ္ေသဆုံးတာေပါ့။ ေရနစ္ေသဆုံးတာ ကရင္ျပည္နယ္ ထဲမွာ ၁၉ဦးေတာင္ ရွိတယ္။ အဓိက အႀကံျပဳခ်င္တာက ေရကူးတတ္တဲ့သူေတြကေတာ့ သိပ္ျပႆနာ မရွိဘူး။ ေရမကူးတတ္ တဲ့သူေတြက တစ္ေနရာနဲ႔ တစ္ေနရာ ကူးသန္းသြားလာတဲ့အခါ သက္ကယ္အက်ႌေတြပါတဲ့ ေလွေတြ ဒါမွမဟုတ္လည္း ေဘာ/ တာယာကြ်တ္တုိ႔ ေရေပၚ ေပၚႏုိင္တဲ့ ပစၥည္းတစ္ခုခုေပါ့။ အခုေသဆုံးတဲ့ျဖစ္စဥ္ေတြ ၾကည့္လုိက္ရင္ အားလုံး ဝုိင္းတားတဲ့ၾကား ကေန ေရကုိ အတင္းျဖတ္တာေတြ၊ အရက္ေသစာ ေသာက္စားၿပီး ျဖတ္တာေတြ အဲ့ဒါမ်ဳိးေတြေၾကာင့္ ျဖစ္တာမ်ားတယ္။ အဓိက ေျပာခ်င္တာက ကူးသန္းသြားလာတဲ့အခါမွာ တခ်ဳိ႕က အရဲစြန္႔ၿပီး ေရငုပ္ၿပီးေတာ့ ပစၥည္းေတြယူတာတုိ႔ ဆိုင္ကယ္နဲ႔အတင္းျဖတ္ တာတုိ႔ အဲ့ဒါေတြကုိလုပ္တဲ့အခါ သတိထားရမယ္။
ေနာက္တစ္ခ်က္က ေႁမြကုိက္တာေပါ့။ ေရႀကီးေတာ့ ေႁမြေတြက ေရနဲ႔ အတူပါလာတာေပါ့။ ေရႀကီးတဲ့အခါက်ေတာ့ ကုိယ့္အိမ္ေတြထဲမွာ ေခ်ာင္က်တဲ့ေနရာ၊ ထမင္းဟင္းခ်က္တဲ့ေနရာ၊ အိပ္ယာတုိ႔ ပစၥည္းထားတ့ဲေနရာမ်ဳိးေတြမွာ ေႁမြအႏၱရာယ္ ေတြ သတိျပဳရမယ္။ ေႁမြေတြ ဘာေတြ အကုိက္ခံရတဲ့အခါ ခ်က္ခ်င္းေပါ့။ ဒီမွာဆုိ အနီးစပ္ဆုံး ေဆး႐ုံေတြကုိပုိ႔ၿပီးေတာ့ ေႁမြဆိပ္ ေျဖေဆးေတြ ထုိးဖုိ႔လုိတယ္။ ဒီမွာဆုိရင္ ေႁမြကုိက္ခံရတာ ၁၀ေယာက္ေက်ာ္ေလာက္ ရွိတယ္။ ဒါေပမဲ့ အခ်ိန္မီေရာက္လာတဲ့အ တြက္မုိ႔ အသက္ဆံုးရႈံးတာ မရွိဘူး။ ဒီအခ်ိန္မွာ တျခားအႏၱရာယ္ရွိႏုိင္တာကလည္း ဓါတ္လုိက္တဲ့ဟာေပါ့။ ေရကျမဳပ္ေနေတာ့ ဓါတ္တုိင္ေတြ၊ ဓါတ္ႀကိဳးေတြက အႏၱရာယ္ရွိတာေပါ့။ လွ်ပ္စစ္ဌာနကေတာ့ ေရနစ္ျမဳပ္တဲ့ ရပ္ကြက္ေတြကုိ ဓါတ္အားလုိင္းေတြ ျဖတ္ေတာက္ထားတာေတာ့ ရွိတာေပါ့။ သုိ႔ေသာ္လည္း တခါတေလက်ရင္ မုိးကလည္းရြာတယ္။ ဓါတ္ႀကိဳးေတြ ဘာေတြျပတ္က် တယ္။ ေလေတြ ဘာေတြတိုက္တယ္။ အဲ့ဒါမ်ဳိးေတြက်ေတာ့ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္အားကေနတဆင့္ ဓါတ္လုိက္တဲ့ အႏၱရာယ္ကုိလည္း သတိထားၿပီးေရွာင္ဖုိ႔လုိတယ္။ ဒါကလည္း ဒီလုိမ်ဳိးအခ်ိန္မွာ ျဖစ္တတ္တဲ့ ကိစၥရပ္တစ္ခုျဖစ္တယ္။

ေကအုိင္စီ။ ။ ဒီလုိ ေရႀကီးေရလွ်ံမႈေၾကာင့္ ဘယ္လုိကူးစက္ေရာဂါေတြ ျဖစ္ပြားႏုိင္ၿပီးေတာ့ ဘယ္လုိႀကဳိတင္ ကာကြယ္မႈ ေတြ လုပ္သင့္သလဲ။

ဒီအခ်ိန္မွာက်ေတာ့ ဝမ္းပ်က္ဝမ္းေလွ်ာ ဝမ္းကုိက္ေပါ့။ ေရမသန္႔လုိ႔ ကူးတဲ့ ေရာဂါေတြေပါ့။ အသည္းေရာင္ အသားဝါ လည္း ျဖစ္တတ္တယ္။ ေနာက္ၿပီး ေရထဲမွာ သြားရင္းလာရင္းနဲ႔ Leptospirosis (ႂကြက္အညစ္အေၾကးနဲ႔ဆုိင္တဲ့) ေရာဂါေတြ လည္း ျဖစ္တတ္တယ္။ အဲ့ဒါေတြကေတာ့ အဓိကအားျဖင့္ မသန္႔တဲ့ေရေတြကုိ ခ်ဳိးတာတုိ႔ သြားတာတုိ႔ အဲ့ဒါမ်ဳိးေတြကုိ ေရွာင္ရ မယ္။ ခႏၶာကုိယ္ကုိလည္း အထူးသျဖင့္ အစာစားခါနီးတုိ႔ အိမ္သာကေနဆင္းတဲ့အခ်ိန္ဆုိရင္ ဆပ္ျပာေတြ ဘာေတြ သန္႔သန္႔ရွင္း ရွင္း ေဆးေပါ့ေနာ္။ အိမ္သာေတြကလည္း ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက ေရျမဳပ္ကုန္တဲ့အခါ ေရမျမဳပ္တဲ့ အိမ္သာေတြမွာ သုံးတာ အေကာင္းဆုံးေပါ့။ မဟုတ္ရင္ ေရျမဳပ္တဲ့ အိမ္သာေတြဆုိရင္ တခါတေလက်ရင္ ကုိယ္အညစ္အေၾကးစြန္႔တာေတြက ေရထဲပါ သြားၿပီး တျခားေနရာမွာ ကူးစက္ေရာဂါေတြ ျဖစ္တတ္တာေပါ့။
ေနာက္ၿပီးအစားအေသာက္ေတြကို ဒီအခ်ိန္မွာ သန္႔ရွင္းဖုိ႔ လုိအပ္တယ္။ ေသခ်ာက်က္ေအာင္ ခ်က္ျပဳတ္ၿပီးေတာ့ စားဖုိ႔ လုိတယ္။ အစားအေသာက္ကုိလည္း သန္႔ရွင္းတဲ့ေရနဲ႔ ခ်က္ျပဳတ္ျပင္ဆင္ဖုိ႔လုိတယ္။ တခါတေလက်ေတာ့ မုိးေရက အထုိက္အ ေလ်ာက္ေတာ့ သန္႔ရွင္းတယ္။ တြင္းေရတုိ႔ ကန္ေရတုိ႔မွာက်ေတာ့ ေရျမဳပ္ကုန္တာေတြရွိတယ္။ တကယ္လို႔ ေရသန္႔ရွင္းမႈက သိပ္အားနည္းေနတယ္ဆုိရင္ ဆရာတုိ႔ ေရသန္႔ေဆးျပားေလးေတြကုိ ေဝထားတာရွိတယ္။ ေရသန္႔ဗူးတစ္ဗူးကုိ ေဆးျပားတစ္ ျပား ထည့္ၿပီးေတာ့ ေဖ်ာ္လုိက္ရင္ အထုိက္အေလွ်ာက္ ပုိးသတ္ထားတဲ့ေရကုိ ရတာေပါ့။ အဲ့ဒီေရနဲ႔ အနည္းဆုံးေတာ့ ပန္းကန ေဆးတာတုိ႔၊ အစားအေသာက္ေတြ ေဆးေၾကာတာတုိ႔ လုပ္လုိ႔ရတယ္။ တခ်ဳိ႕ေရရွားတဲ့ေနရာမွာက်ေတာ့ ေသာက္တယ္။ ဒါေပ မဲ့ အခုက်ေတာ့ ေရသန္႔ဗူးေတြမ်ားေတာ့ ေရသန္႔ဗူးကုိပဲ ေသာက္ၾကတာမ်ားတယ္။
ေနာက္ၿပီးေတာ့ အမႈိက္၊ အညစ္အေၾကး စြန္႔ပစ္တာေတြက အေရးႀကီးတယ္။ တခါတေလက်ေတာ့ ေရက တက္ေန ေတာ့ ကုိယ္စြန္႔ပစ္တဲ့အညစ္အေၾကးေတြက ေရနဲ႔ေမ်ာၿပီးေတာ့ ပုိၿပီး ေရညစ္ညမ္းမႈကုိ ျဖစ္ေစတယ္။ အဲ့ဒါမ်ဳိးေတြကုိလည္း ေသခ်ာဂ႐ုစုိက္ၿပီး စြန္႔ပစ္ဖုိ႔လုိတယ္။ ေနာက္ၿပီး အခုရာသီက တုပ္ေကြးျဖစ္တတ္တာေၾကာင့္ ေႏြးေႏြးေထြးေထြးေနဖုိ႔ အစာစား ရင္လည္း ပူပူေႏြးေႏြးေပါ့။ ဒါမ်ဳိးစားေသာက္ဖုိ႔လုိတယ္။

ေကအိုင္စီ။ ။ လတ္တေလာ ျပည္နယ္အဝန္း ေရႀကီးမႈေၾကာင့္ က်န္းမာေရးဆုိင္ရာ စီမံေဆာင္ရြက္ေပးေနမႈနဲ႔ ညြန္ၾကား ထားမႈေတြကုိ ဘယ္လုိ စီမံေဆာင္ရြက္ထားပါသလဲ။

ဆရာတုိ႔ကေတာ့ ဒီေရမႀကီးခင္ ေမလေလာက္ကတည္းက စၿပီး တကယ္လုိ႔ သဘာဝေဘးအႏၱရာယ္ျဖစ္ရင္ တုန္႔ျပန္ ၿပီး ေဆာင္ရြက္ဖုိ႔ အဖြဲ႔ေလးေတြကုိ ျပည္နယ္မွာလည္း ဖြဲ႔တယ္။ ခ႐ုိင္မွာလည္းဖြဲ႔တယ္။ ၿမိဳ႕နယ္အဆင့္ဆင့္မွာလည္း ဖြဲ႔တယ္။ သက္ဆုိင္ရာ ေက်းလက္က်န္းမာေရးဌာနေတြမွာလည္း သူတုိ႔ အဆင္သင့္ ျပင္ဆင္ထားတယ္။ ေနာက္ၿပီး ေရသန္႔ေဆးျပားေတြ အထုိက္အေလ်ာက္ေပါ့၊ ေဝေပးထားတာရွိတယ္။ ေဆးဝါးေတြလည္း ေႁမြဆိပ္ေျဖေဆးကအစေပါ့ အထုိက္အေလ်ာက္ေပါ့။ ျဖည့္ ဆည္းေပးထားတယ္။
ေရႀကီး ေရလွ်ံမႈေတြ ျဖစ္တဲ့အခါ လုိက္နာေဆာင္ရြက္ရမဲ့ အခ်က္(၁၈)ခ်က္ေပါ့။ ဒါကုိလည္း ၿမဳိ႕နယ္အားလုံးကုိ လမ္း ညြန္ထားတယ္။ အခုေလာေလာဆယ္ေတာ့ ေရေဘးကယ္ဆယ္ေရးစခန္းေတြမွာ ေဆးခန္းေတြဖြင့္ထားၿပီးေတာ့ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈအတြက္ ဆရာ၊ ဆရာမေတြကုိ တာဝန္ခ်ထားတာေတြရွိတယ္။ ေရေဘးကယ္ဆယ္ေရးစခန္းေတြမွာ ကူးစက္တဲ့ ေရာဂါေတြ မျဖစ္ေအာင္ ဘယ္လုိနည္းလမ္းေတြနဲ႔ ကာကြယ္ရမလဲဆုိတာကုိ ညြန္ၾကားထားတာရွိတယ္။ အဲ့မွာလည္း လုိအပ္ တဲ့ေဆးဝါးပစၥည္းေတြကုိ ေနာက္ကေန ေထာက္ပံ့ေပးထားတယ္။
တစ္ခုခုေနမေကာင္းတာျဖစ္ရင္ ဆရာတုိ႔ေဆးခန္းေတြမွာ ျပလုိ႔ ရတယ္။ ေဆးခန္းနဲ႔မွ မသက္သာဖူးဆုိရင္ ေဆး႐ုံေတြ မွာ အဆင္သင့္ အေရးေပၚလူနာေတြကို ေစာင့္ၾကည့္ကုသေပးဖုိ႔ ေဆာင္ရြက္ထားတာေတြ ရွိတယ္။ အခုခ်ိန္ထိေတာ့ အေအးမိ တာတုိ႔၊ ႏွာေစးေခ်ာင္းဆုိးတာတုိ႔ေလာက္ပဲ ရွိတယ္။ အခုလည္း ေရေဘးစခန္းေတြမွာ က်န္းမာေရး ပညာေပး ေဟာေျပာေဆြး ေႏြးတာေတြလည္း လုပ္ေပးပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး ေရျပန္က်သြားရင္လည္း ေရတြင္းေရကန္ေတြမွာ လူေတြ မသုံးရင္ေပါ့။ ကလုိ ရင္းေဆးခတ္ၿပီး ပုိးသတ္ေပးဖုိ႔ ဆရာတုိ႔ ေဆာင္ရြက္သြားဖုိ႔ စီစဥ္ေဆာင္ရြက္ထားတာရွိတယ္။ တကယ္လုိ႔ ျခင္ေတြ အရမ္း ေပါက္ပြားရင္လည္း ျခင္ေဆးမႈတ္ေပးဖုိ႔ စီစဥ္ထားတာ ရွိတယ္။

ေကအိုင္စီ။ ။ ေရျပန္က်သြားရင္ ျဖစ္လာမဲ့ ေနာက္ဆက္တြဲ ဆုိးက်ဳိးေတြအတြက္လည္း ဘယ္လုိ ျပင္ဆင္ေဆာင္ရြက္သင့္ ပါသလဲ။

အဓိက ကေတာ့ ေရက်သြားတဲ့အခ်ိန္မွာ ျပည္သူလူထုေတြအေနနဲ႔ အဓိက ေဆာင္ရြက္ဖုိ႔လုိတာက စုေပါင္းၿပီးေတာ့ ကုိယ့္ရဲ႕အိမ္ေတြ မကဘူး။ ကုိယ့္ရဲ႕ ရပ္ကြက္၊ လမ္း သန္႔ရွင္းေအာင္ အမႈိက္သ႐ုိက္ေတြကုိ သန္႔ရွင္းေအာင္ လုပ္ဖုိ႔လုိတယ္။ ေနာက္ၿပီး ပ်က္စီးသြားတဲ့ အိမ္သာေတြရွိရင္လည္း ယင္လုံေအာင္ အိမ္သာေတြကုိ ျပန္ၿပီး ျပဳျပင္ဖုိ႔လုိတယ္။ အစားအေသာက္ ေတြ ျပင္ဆင္ခ်က္ျပဳတ္တဲ့အခါမွာလည္း ကူးစက္ေရာဂါမျဖစ္ေအာင္ ဂရုစုိက္ၿပီးေတာ့ ခ်က္ျပဳတ္စားေသာက္ဖုိ႔လုိတယ္။ ေနာက္ ၿပီး ေရာဂါတစ္ခုခုျဖစ္ရင္ က်န္းမာေရးဌာနကုိ အေၾကာင္းၾကားၿပီးေတာ့ ေစာေစာစီးစီး ကုသမႈခံယူဖုိ႔လုိတယ္။ ဒါမွ ေရႀကီးတဲ့ ေနာက္ဆက္တြဲ ကူးစက္ေရာဂါေတြကုိ ဆရာတုိ႔ ေရွာင္ရွားႏုိင္မွာျဖစ္ပါတယ္။