လူ႔အခြင့္အေရး  •  တိုင္းရင္းသားအခြင့္အေရး  •  ဒီမိုကေရစီေရး

လူငယ့္အသံ လူငယ့္အျမင္

“Leader မျဖစ္နိုင္ရင္ေတာင္ a good follower အေနနဲ႔ အရင္ ႀကိဳးစားမယ္”

ခေလးဘ၀က သူနာျပဳဆရာမလုပ္ဖို႔ ၀ါသနာရွိခဲ့တဲ့ အသက္ ၂၃ႏွစ္အရြယ္ ဖားအံဇာတိသူ ကရင္အမ်ဳိးသမီးငယ္ေလး နန္းမူူ႔ထြန္႔ ေဖါင္ဟာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးလုပ္ငန္းစဥ္ရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးေဆြးေႏြးပြဲမွာ တက္တက္ႂကြႂကြ ပါ၀င္လုပ္ေဆာင္ေနပါတယ္။ သူမဟာ အမိနန္း တင္ေဌး၊ အဖေစာသိန္းဟန္တို႔က ေမြးဖြားခဲ့တဲ့ သားသမီး ၄ဦးထဲမွာ အႀကီးဆံုးျဖစ္ပါတယ္။ မိဘေတြက သူမတို႔ေမာင္ႏွမ ငယ္ စဥ္ကတည္းက ထိုင္းႏိုင္ငံကို သြားေရာက္အလုပ္လုပ္ခဲ့ၾကတာမို႔ မိခင္ဘက္က အဖြားျဖစ္သူနဲ႔သာ ႀကီးျပင္းလာခဲ့ရတာပါ။

သူမအေနနဲ႔ မူႀကိဳ၊ မူလတန္းကို ဖားအံၿမိဳ႕၊ အမွတ္(၁၄) မူလတန္းေက်ာင္းမွာ တက္ေရာက္ခဲ့ၿပီးမွာ အလယ္တန္း၊ အထက္တန္း ကိုေတာ့ အမွတ္(၄) အထက္တန္းေက်ာင္းမွာ ပညာသင္ၾကားခဲ့ၿပီး ဆယ္တန္းကို ၂၀၁၀ခုႏွစ္က ေအာင္ျမင္ခဲ့ပါတယ္။ ၂၀၁၄ခု ႏွစ္မွာ ဓာတုေဗဒအထူးျပဳ၊ သိပၸံဘြဲ႔။ B.Sc (Chemistry)ကို ရရွိခဲ့ေပမယ့္ ပညာေရးအေပၚ မိဘႏွစ္ပါးရဲ႕ မတူညီတဲ့ သေဘာထား ကို အခုလို ေျပာျပပါတယ္။

“အမိုးတို႔ဘက္ကေတာ့ ပညာေရးကို အားေပးတယ္။ သူတို႔လို သူမ်ားႏုိင္ငံမွာ သြားအလုပ္မလုပ္ေစခ်င္ဘူး။ ပါပါ့ကေတာ့ ပညာ ေရးကို ကုန္က်မႈတစ္ခုဆိုၿပီး ၿငိဳျငင္တယ္။ အငယ္ေလးေတြလည္း ရွိေတာ့ က်မတို႔ပညာေရးကုန္က်မႈက ခက္ခဲတယ္ေလ။ က်မ ဆယ္တန္းေအာင္ေတာ့ သူနာျပဳတက္ဖို႔ အမွတ္မမွီဘူး။ သားဖြားေတာ့ မွီေပမယ့္ မေရြးခ်ယ္ေတာ့ဘဲ တကၠသိုလ္(ဖားအံ)ကိုပဲ ဆက္တက္ခဲ့တယ္။”

အဖြားနဲ႔ႀကီးျပင္းခဲ့ရေတာ့ မိဘေမတၱာကို မရရွိခဲ့ဘဲ အဖြားကိုသာ သံေယာဇဥ္တစ္မွ်င္အျဖစ္ ခင္တြယ္အားကိုးခဲ့ရတယ္လို႔လည္း သူမက ေျပာပါတယ္။
“အဖြားဟာ က်မတို႔အတြက္ မရွိမျဖစ္ပါပဲ။ သူက စည္းကမ္းႀကီးၿပီး သက္သတ္လြတ္စားေတာ့ မိဘေတြျပန္မလာခင္အထိ အဖြား လိုပဲ သက္သတ္လြတ္လိုက္စားရတာေပါ့။ အဲဒီတုန္းက လိုခ်င္တာေလး တခုခုရွိရင္ မိဘမရွိေတာ့လည္း မရဘူးေပါ့ေလ။ ေမာင္ ေလးက နည္းနည္းဆိုးတာ အဖြားက အလိုလိုက္ေတာ့ အခုထိ ဆယ္တန္းမေအာင္ေသးဘူးေလ။”

ထိုင္းမွာအလုပ္သြားလုပ္တဲ့ မိဘေတြက ျပန္ပို႔ေပးလာတဲ့ ေငြေတြနဲ႔ အဖြားက ၿခံေတြ၀ယ္ထားပါတယ္။ သူမ ၅တန္းေက်ာင္းသူ အရြယ္ အသက္ ၁၁ႏွစ္ေလာက္မွာ မိဘေတြက ထိုင္းကေန ျပန္လာၾကၿပီး မိသားစု စား၀တ္ေနေရးအတြက္ ဖခင္ျဖစ္သူက ၀ယ္ ထားတဲ့ ၿခံမွာ ရာဘာစိုက္ပ်ဳိးပါတယ္။

ဘြဲ႕ရၿပီးေတာ့ မူ႔ထြန္႔ေဖါင္ဟာ EGG-Education Gathering Group(ေထာင္းလ္ုယာ့) အဂၤလိပ္စာသင္တန္းေက်ာင္းကို ၂ႏွစ္ တက္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒါမတိုင္မီ ကရင္စာေပနွင့္ ယဥ္ေက်းမႈေကာ္မတီမွာလည္း ပူးေပါင္းပါဝင္ၿပီး ကရင္နွစ္သစ္ကူး၊ လက္ခ်ည္ပြဲ၊ ယဥ္ေက်းမႈ စတဲ့ community အလုပ္ေတြ လုပ္ေဆာင္ေနသူ ျဖစ္ပါတယ္။

“EGG ေက်ာင္း joined ၿပီးေနာက္ပိုင္း further study ေတြသြားဖို႔အထိ ရည္ရြယ္ခဲ့တယ္။ အဲဒီေက်ာင္းက က်မအတြက္ ေျပာင္း လဲမႈအသစ္ေတြ ယူေဆာင္လာေပးသလို ကိုယ္တိုင္က မေသခ်ာ၊ မေရရာတဲ့ ရည္မွန္းခ်က္ေတြကိုလည္း ျပန္ၿပီး လမ္းတည့္ေပး တယ္။ လမ္းျပေပးတယ္လို႔ ေျပာခ်င္ပါတယ္။ ဒါက ပညာေရး တပိုင္းတစအေၾကာင္းပါ။ အဲဒီေက်ာင္းမၿပီးခင္ RISE အဖြဲ႔မွာ က်မ internship ဆင္းရပါတယ္။ အဲဒီအဖြဲ႔ကလည္း ၿငိမ္းခ်မ္းေရးျဖစ္စဥ္နဲ႔ ႏိုင္ငံေရးအခန္းက႑တစ္ခု လုပ္ေဆာင္ေနတဲ့အတြက္ အဲဒီကေန က်မ အမ်ားႀကီး သင္ယူေလ့လာမႈနဲ႔ ႀကံဳေတြ႔ရခဲ့ၿပီး လူမ်ဳိးေရး (သို႔) အမ်ဳိးသားေရးအလုပ္ေတြ စိတ္ဝင္စားလာ ခဲ့တာ ခုထိ လုပ္ျဖစ္ေနတဲ့အပိုင္းေတြ ရွိပါတယ္။”

ေဆြမ်ိဳးသားခ်င္းမွာက လူမႈေရးလုပ္တဲ့သူေပမယ့္ ႏိုင္ငံေရးမွာေတာ့ လုပ္ေနသူ မရွိပါဘူး။ သူမလိုပဲ လူမႈေရး၊ ႏိုင္ငံေရးမွာ လုပ္ ေနတဲ့ သူငယ္ခ်င္းေတြလည္း ရွိေပမယ့္ အမ်ားစုကလည္း ဝိုးတိုးဝါးတားနဲ႔ ေလွ်ာက္လွမ္းေနဆဲျဖစ္ပါတယ္။ တစ္ဖက္မွာလည္း ေရတို ေရရွည္ ရည္ရြယ္ခ်က္ေတြ ျပန္ခြဲထားၿပီး လုပ္ေဆာင္ရတာမို႔ ဒီနယ္ပယ္မွာ ဝင္ေရာက္ဖို႔အတြက္ အေတြ႕အႀကံဳေတြ၊ capacity (စြမ္းရည္)ေတြ အမ်ားႀကီး လိုေနေသးတယ္လို႔လည္း မူ႔ထြန္႔ေဖါင္က ေျပာပါတယ္။

ၿငိမ္းခ်မ္းေရးလုပ္ငန္းစဥ္မွာ သူမ ပါဝင္လာတာက EGG ေက်ာင္းၿပီးေတာ့ intern ဝင္ခဲ့တဲ့ RISE အဖြဲ႔မွာပဲ ျပန္ဝင္လုပ္ရင္း peace information ေတြ စုရ၊ ဖတ္ရတယ္။ အဓိကက documentation collecting အပိုင္းမွာ ၁၁လနီးပါးလုပ္ျဖစ္ခဲ့တယ္။ အဲဒီေနာက္ ၂၀၁၆ခုႏွစ္က ကရင္ျပည္နယ္ အရပ္ဘက္အဖြဲ႕အစည္းမ်ားကြန္ယက္က လုပ္ေဆာင္ေနတဲ့ လူငယ္မူဝါဒ မူၾကမ္းထြက္ရွိေရးအ တြက္ ျပည္နယ္အတြင္း ၇ၿမိဳ႕နယ္ စစ္တမ္းေကာက္ယူမႈမွာ data entry အဆင့္ထိ လုပ္ေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ လူငယ္မူ ဝါဒ ေရးဆြဲေရးဆိုင္ရာ အသိပညာေပး လက္ကမ္းစာေစာင္မ်ား ျဖန္႔ေဝျခင္း၊ ကရင္ျပည္နယ္ေန႔မွာ လူငယ္ေရးရာ မူဝါဒေရးဆြဲ ေရး update လုပ္ေဆာင္မႈေတြနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ျပခန္းကို လူမႈဝန္ထမ္းဦးစီးဌာနနဲ႔ ပူးတြဲလုပ္ေဆာင္မႈမွာ ပါ၀င္ခဲ့သူ ျဖစ္ပါတယ္။

လူငယ္ေတြဟာ အခန္းက႑အားလံုးမွာ မပါဝင္ရင္ေတာင္မွ မိမိတို႔အားသန္ရာ စိတ္ပါရာ တစ္ေထာင့္တစ္ေနရာကေနၿပီး အမ်ဳိး သားေရးအရေသာ္လည္းေကာင္း၊ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး စတဲ့ေနရာမွာ အားတက္သေရာ ပါဝင္လုပ္ေဆာင္မႈေတြ ရွိေစခ်င္တယ္။ အဲဒီအ ခန္းက႑ေတြကို ေနာင္တစ္ခ်ိန္မွာ လူငယ္ေတြက လက္ဆင့္ကမ္းယူရမွာ၊ ဆက္လက္လုပ္ေဆာင္ရမွာ ေသခ်ာတယ္။ ဒါေၾကာင့္ လူငယ္ေတြပါဝင္လာဖို႔ အရမ္းကို အေရးႀကီးပါတယ္။ ဒီလိုပါဝင္လုပ္ေဆာင္မႈေတြရေအာင္ လူႀကီးေတြအေနနဲ႔လည္း လူငယ္ေတြ ကို လက္တြဲ ေခၚယူ လမ္းစဖြင့္ထားသင့္တယ္လို႔ နန္းမူ႔ထြန္႔ေဖါင္က တိုက္တြန္းေျပာဆိုခဲ့ပါတယ္။

“ၿငိမ္းခ်မ္းေရးလုပ္ငန္းစဥ္ျဖစ္တဲ့ အမ်ိဳးသားအဆင့္ နိုင္ငံေရးေဆြးေႏြးပြဲေတြမွာပါ Documentation and facilitation အေနနဲ႔ လည္း ပါဝင္ကူညီမႈေတြလုပ္ျဖစ္ခဲ့တယ္။ ဒါေၾကာင့္ leader မျဖစ္နိုင္ရင္ေတာင္ a good follower အေနနဲ႔ အရင္ ႀကိဳးစားမယ္” လို႔ သူမဆႏၵကို ေနာက္ဆံုး ေျပာသြားပါတယ္။