Home ေဆာင္းပါး ေရႊကရင္ ျမင္ရဲ႕လား

ေရႊကရင္ ျမင္ရဲ႕လား

654

(မန္းကိုကို)

၂၃-၀၈-၂၀၁၅

ကရင္အမ်ိဳးသားေတြ ဘဝကို ႏွစ္ ၃၀-၄၀ ေလာက္ အတူျဖတ္သန္းမိတဲ့အခါ စိတ္ထဲမွာ အနိမ့္အျမင့္၊ အတိမ္အနက္ ကြဲျပားတဲ့ ခံစားခ်က္မ်ိဳးစံု ျဖစ္မိတယ္။

တက္ႂကြရႊင္လန္း ႀကိဳးစားေနၾကတဲ့ လူငယ္ေတြကိုျမင္ရင္၊ ၾကည္ႏူးအားတက္တယ္။
‘႐ိုးအ’လြန္းတာေတြ ျမင္ေတာ့လည္း အားမရ စိတ္ပ်က္မိတယ္။
အမ်ဳိးသားနာမည္ကို အလြဲသံုးစားလုပ္၊ မသူေတာ္ေတြ လူမိုက္ေတြနဲ႔ေပါင္းၿပီး လုပ္ခ်င္ရာလုပ္ေနသူေတြကို ျမင္ရတဲ့အခါက် ေတာ့လည္း ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္မဲ့သလို ခံစားရျပန္တယ္။

တစ္ဆက္တည္းမွာပဲ မွတ္သားထား၊ နားလည္ထားသမွ်ေတြကို လက္လွမ္းမီတဲ့ အတိုင္းအတာထဲကေန၊ ေျပာျပ လက္ဆင့္ကမ္း ခ်င္တဲ့စိတ္ေတြလည္း ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။ ဒီလို လက္ဆင့္ကမ္းတဲ့အခါ ျပည့္စံုဖို႔ မလြယ္ေပမယ့္၊ အေရးအပါဆံုး အပိုင္းက႑ အေတာ္မ်ားမ်ားမွာ အသိအျမင္ အေတြးေခၚေတြ တိုးပြားလာေအာင္ အစေဖၚေပးႏိုင္ဖို႔ေတာ့ ေမွ်ာ္လင့္ပါတယ္။

◊ ႏိုင္ငံေရး
ကရင့္အမ်ဳိးသားေရးမွာ ႏိုင္ငံေရးမပါရင္ ေခါင္းမပါတဲ့ ခႏၶာကိုယ္လိုပါပဲ။
၂၀၁၅ဟာ ကမာၻအႏွံ႔မွာ အင္မတန္အေရးပါေနတဲ့ ‘လြတ္လပ္မႈ’၊ ‘တရားမွ်တမႈ’ နဲ႔ ‘လူသားအခြင့္အေရး’ေတြရဲ႕ ဘိုးေအလို႔ေခၚႏိုင္ တဲ့ Magna Carta ဆိုတဲ့စာတမ္း ေပၚထြက္ခဲ့တာ ႏွစ္ ၈၀၀ ေတာင္ ျပည့္ခဲ့ပါၿပီ။ ဒီအခ်ိန္မွာ ကရင္အမ်ိဳးသားေတြအေနနဲ႔ အနည္း ဆံုးေတာ့ အေျခခံႏိုင္ငံေရး အသိအျမင္ေတြ ရွိဖို႔နဲ႔ ႏိုးၾကားဖို႔လည္း လိုလာၿပီဆိုတာ ေျပာေနစရာ မလိုဘူးလို႔ ထင္ပါတယ္။

ႏိုင္ငံေရးႏိုးၾကားဖို႔ လိုတယ္လို႔ေျပာတဲ့အခါ၊
 လူတိုင္းမွာ ေမြးရာပါအခြင့္အေရးေတြ ရွိတယ္။
 ‘ႏိုင္ငံ’ဆိုတာဟာ လူတစ္ဦးခ်င္းစီ စုေပါင္းတည္ေဆာက္ထားတဲ့ လူမႈအဖြဲ႕စည္းတစ္ခု ျဖစ္တယ္။
 ‘အာဏာ’ နဲ႔ ‘လုပ္ပိုင္ခြင့္’ ဆိုတာဟာ ျပည္သူတစ္ဦးခ်င္းရဲ့ သေဘာတူညီမႈနဲ႔ အက်ိဳးစီးပြားကိုယ္စီကို အေလးထားမႈေတြက ေန အေျခခံ ဆင္းသက္လာတယ္ – စသည္ျဖင့္ အေျခခံအက်ဆံုး အခ်က္ေတြေလာက္ေတာ့ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ နားလည္ဖို႔ကို အင္မတန္လိုအပ္ပါတယ္။

ေနာက္တစ္ဆင့္မွာမွ ‘ကိုယ့္အခြင့္အေရး’ နဲ႔ ‘ရပိုင္ခြင့္ေတြ’ကို ဆံုး႐ႈံးမႈမရွိေအာင္ အာမခံခ်က္ေတြ ေပးႏိုင္တဲ့ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးယႏၱ ရားကို၊ ကိုယ္တိုင္လည္ပတ္ လုပ္တတ္ဖို႔နဲ႔ ရေအာင္ယူဖို႔ လိုတာေတြကိုလည္း သိထား၊ နားလည္ထားဖို႔ လိုပါတယ္။
အဲဒီလိုမွ မဟုတ္ရင္ေတာ့ “ႏိုင္ငံေရး ကၽြန္” ဘဝေတြနဲ႔ပဲ ေနသြားၾကရဖို႔ ရွိပါတယ္။

◊ စီးပြားေရး
ကေန႔အခ်ိန္မွာ ဘယ္ေခတ္ကနဲ႔မွ မတူေအာင္ အေရးပါလာတာတစ္ခုကေတာ့ “စီးပြားေရး” ပါပဲ။
စီးပြားေရးကို နားလည္ၿပီး အသံုးခ်တတ္တဲ့လူနဲ႔ လူမ်ိဳးလူစုေတြဟာ အျခားသူေတြကို လႊမ္းမိုးႏိုင္ၿပီး အမ်ားႀကီး အျမတ္ထုတ္ေန ၾကပါတယ္။

အထူးသျဖင့္ ဘဏ္လုပ္ငန္းေတြဟာ အင္အားႀကီးမားၾကတာေၾကာင့္ တျခားႏိုင္ငံရဲ့ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအာဏာေတြအေပၚေတာင္ သက္ေရာက္မႈေတြ ရွိတတ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ကရင္အမ်ိဳးသားပိုင္ ဘဏ္လုပ္ငန္းတစ္ခုေလာက္ေတာင္ မတည္ေထာင္ႏိုင္ဘူး ဆိုရင္ေတာ့ သူမ်ားေအာက္ကေန ေခါင္းေထာင္တက္လာဖို႔ မလြယ္ပါဘူး။

 စီးပြားေရးအျမင္နဲ႔ လုပ္ခ်င္ကိုင္ခ်င္စိတ္ ရွိဖို႔
 စီးပြားေရး အသိေပး ပညာေပးလုပ္ငန္းေတြကို စီမံကိန္းခ်ၿပီး လုပ္ဖို႔
 စီးပြားေရးလုပ္ငန္းေတြ ထူေထာင္ၿပီး အျပန္အလွန္ ရပ္တည္ႏိုင္ေအာင္ ကူညီဖို႔
 စီးပြားေရးအတြက္ အေထာက္ကူျဖစ္ေစမယ့္ အဖြဲ႕အစည္း၊ ပညာေရးနဲ႔ အေထာက္အကူေတြ တည္ေဆာက္ႏိုင္ဖို႔ေတြ လိုပါတယ္။

ေနာက္တဆင့္ ျမင့္လာတဲ့အခါ စေတာ့ရွယ္ယာ ေစ်းကြက္ေတြလို စီးပြားေရး အရင္းအႏွီးေတြ ဖန္တီးခ်ဲ႕ထြင္ေပးတဲ့ က႑ေတြကို အဆင့္ဆင့္ မျဖစ္မေန လုပ္ရပါမယ္။
ဒါေတြ မလုပ္ႏိုင္ဘူးဆိုရင္ သူတစ္ပါးရဲ႕ “စီးပြားေရး ကၽြန္”အျဖစ္နဲ႔ပဲ အသက္ရွင္ေနထိုင္ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

◊ ပညာေရး
မၾကာခင္ကေန မိသားစုထဲက အေဝးဆံုးျဖစ္တဲ့ ပလူတိုၿဂိဳလ္နားကေန ၿဂိဳလ္တုတစ္လံုး ျဖတ္ပ်ံတာ၊ ေရြ႕လ်ားေနတဲ့ ဥကၠာပ်ံတစ္ လံုးေပၚ ၿဂိဳလ္တုငယ္တစ္လံုး ရေအာင္ဆင္းသက္ခဲ့တာေတြကိုၾကည့္ရင္ ကေန႔ေခတ္ ပညာေရးရဲ႕စြမ္းအားကို ျမင္ႏိုင္ပါတယ္။

ဒါနဲ႔လည္း ရပ္မေနၾကပါဘူး။ အာကာသကို ဓါတ္ေလွခါးေထာင္ဖို႔ ႀကံစည္တာ၊ ကမၻာေလာကႀကီးမွာ ျဖစ္ပ်က္ေနတာေတြ အား လံုးအတြက္ ဘာေၾကာင့္ဒီလိုေတြ ျဖစ္ေနရတာလဲဆိုတာကို အေျဖထုတ္ဖို႔ ႀကိဳးစားတာမ်ိဳးကအစ အမ်ိဳးမ်ိဳး ေတြးေခၚနည္းလမ္း ရွာေနၾကပါတယ္။

ကမၻာမွာၾကည့္ရင္ ၾသစေၾတးလ်ား၊ အေမရိကန္၊ နယူးဇီလန္ ဥေရာပ စတဲ့ႏိုင္ငံေတြဟာ “ပညာေရး”ကို “ပို႔ကုန္” (export)တစ္ခု လို ေရာင္းခ်ေနၾကပါတယ္။ စီးပြားျဖစ္တဲ့ ထုတ္ကုန္နဲ႔ ဝန္ေဆာင္မႈ လုပ္ငန္းႀကီးတစ္ခု ျဖစ္ေနပါတယ္။ ဒါေတြကို ကရင္အမ်ဳိး သားေတြဆီမွာ “သြင္းကုန္” (import) အေနနဲ႔ေတာင္ မတင္သြင္းႏိုင္ဘူး၊ မဝယ္ႏိုင္ဘူးဆိုရင္ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ျပန္ေမးၾကည့္ဖို႔ လို ေနပါၿပီ္။

ကရင္ေတြအေနနဲ႔ သစ္ပင္ေအာက္၊ ဝါးပင္ေအာက္ေနၿပီး ကိုယ္အသံုးျပဳေနတဲ့ “ဝါး”ကိုေတာင္ တာရွည္ခံေအာင္ မလုပ္တတ္ ေသးတဲ့ ဘဝေတြနဲ႔ သားစဥ္ေျမးဆက္ အဆံုးမသတ္သြားၾကဖို႔ေတာ့ လိုပါတယ္။ သတိထားရမွာက – ေရႊ၊ သစ္တို႔လို သယံဇာ တေတြဟာ ကုန္သြားတတ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ “လူ”ေတြကေတာ့ မကုန္ႏိုင္ပါဘူး။ ပညာနဲ႔ေပါင္းၿပီး တန္ဖိုးရွိေအာင္ လုပ္လို႔ရပါ တယ္။ အၿမဲတမ္း အသံုးခ်သြားလို႔ ရပါတယ္။
“ပညာ”ဟာ ဘက္စံုတိုးတက္မႈရဲ့ အေျခခံအရင္းအျမစ္လည္း ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီေတာ့ အျခားသူေတြက ကိုယ့္ကို အကန္႔အသတ္၊ အတားအဆီး လုပ္ထားတာေတြကို လက္ညႇိဳးထိုး၊ အျပစ္တင္ေနတာထက္ ကိုယ့္အားကိုယ္ကိုးၿပီး ဘယ္လိုလမ္းေၾကာင္းရွာ ေဖါက္ထြက္ဖို႔မလဲဆိုတာ သိေအာင္နဲ႔ လက္ေတြ႕လုပ္ၾကဖို႔ လိုပါတယ္။
ဒါဟာလည္း အမ်ဳိးသားေရးရဲ႕ အစိတ္အပိုင္းတစ္ရပ္ပါပဲ။

ဒါကို သိရက္သားနဲ႔ ကိုယ့္အားကိုယ္ကိုးၿပီး မႀကိဳးစားၾကရင္ေတာ့ “ပညာေရး ကၽြန္” ျဖစ္သြားႏိုင္ပါတယ္။

◊ ယဥ္ေက်းမႈ
‘ကိုယ္ပိုင္လကၡဏာ’(identity) နဲ႔ သီးျခား ‘ယဥ္ေက်းမႈ’ေတြမရွိဘဲ ‘လူမ်ိဳး’ တစ္မ်ိဳးဆိုတာဟာလည္း မရွိႏိုင္ပါဘူး။ ဒါေတြဟာ ႏွစ္ေပါင္းေထာင္ခ်ီကထဲက အစတည္ခဲ့သလို မေပ်ာက္ပ်က္ေအာင္ ထိန္းသိမ္းမွလည္း ေရရွည္ ဆက္ရပ္တည္ႏိုင္မွာပါ။ ဒီလို ထိန္းသိမ္းရမယ္ ေျပာတဲ့အခါ “ယဥ္ေက်းမႈ”ဟာ ဘာလဲဆိုတာကအစ အေျခခံက်က်ေမးခြန္း အရင္ထုတ္ၾကဖို႔၊ နားလည္ၾကဖို႔ လိုပါတယ္။ ဒါမွလည္း ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ဖို႔အတြက္ အဓိပၸါယ္ရွိမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ ယဥ္ေက်းမႈရဲ႕ ေျပာင္းလဲတိုးတက္လာတတ္တဲ့ သဘာဝကိုလည္း သိထားရပါမယ္။
ယဥ္ေက်းမႈတစ္ခုဟာ ‘ေရေသ’လို မလႈပ္မရွား၊ မေျပာင္းမလဲ၊ မတိုးတက္ဘူး ျဖစ္ေနၿပီဆိုရင္ေတာ့ တိမ္ျမဳပ္ေပ်ာက္ကြယ္ဖို႔ နီးစပ္လာၿပီလို႔လည္း ေျပာႏိုင္ပါတယ္။ သတိထားရမွာက ကိုယ့္ယဥ္ေက်းမႈကို ထိန္းခ်ဳပ္ခ်င္၊ ဖ်က္ဆီးပစ္ခ်င္ၾကတဲ့ ျပင္ပက လူအခ်ဳိ႕ ရွိတယ္ဆိုတာပါ။
ကိုယ့္ယဥ္ေက်းမႈ အားနည္းလာၿပီး သူတပါးယဥ္ေက်းမႈအေပၚ မွီခိုမႈေတြ မ်ားလာတဲ့အခါ “ယဥ္ေက်းမႈ ကၽြန္” ျဖစ္သြားႏိုင္ပါ တယ္။

◊ စစ္ေရး
လူသိမ်ားတဲ့ သမိုင္းထဲက စစ္႐ႈံးခဲ့တဲ့ ဂ်ာမန္ေတြကို နမူနာျပ ေျပာခ်င္တယ္။
ဂ်ာမန္ေတြစစ္႐ႈံးတာ လူသိေပမယ့္ ဂ်ာမန္တို႔ဖက္က လူအေသအေပ်ာက္ ပိုနည္းတာကို လူတိုင္း သတိမထားမိပါဘူး။ သူတို႔ရဲ႕ စစ္နဲ႔ပတ္သက္တဲ့ အေတြ႕အႀကံဳ၊ တြက္ခ်က္တတ္မႈနဲ႔ ပံ့ပိုးမႈေတြကို အခ်ိဳးညီညီ အသံုးခ်ႏိုင္ခဲ့တာေၾကာင့္လို႔ သိရပါတယ္။
အျခားတစ္ဖက္မွာလည္း မဟာမိတ္ေတြဟာ အေသအေပ်ာက္ အဆံုးအ႐ံႈး ပိုမ်ားေပမယ့္ စစ္ကိုႏိုင္ေအာင္ တိုက္တတ္ တာကို လည္း သတိထားရပါမယ္။ ‘တိုက္ပြဲ’ (battle) ေတြကို အႏိုင္ရတာနဲ႔ ‘စစ္ပြဲ’(war) ႀကီးတစ္ခုလံုးကို အႏိုင္တိုက္တာဟာ မတူဘူး ဆိုတာ သခၤန္းစာ ယူလို႔ရပါတယ္။
စစ္ေရးလို႔ ေျပာတဲ့အခါမွာလည္း စစ္တိုက္တာကိုပဲ ျမင္တတ္ၾကပါတယ္။
ဒါေပမယ့္ စစ္ပြဲတစ္ပြဲမွာ က႑ေတြ အမ်ားႀကီး ခြဲျခားလို႔ရၿပီး စစ္မတိုက္ဘဲနဲ႔လည္း အႏိုင္ယူလို႔ရတာေတြ အမ်ားႀကီးရွိတယ္ဆို တာကို သိဖို႔လိုပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ဖိႏွိပ္မႈ၊ ဝါးမ်ိဳမႈ၊ ျဖတ္ေတာက္မႈ၊ လွည့္ဖ်ားမႈေတြနဲ႔ အႏိုင္ယူခံေနၾကရသလားဆိုတာ ေတြး ေတာၾကဖို႔ေတာ့ မျဖစ္မေန လိုအပ္ပါလိမ့္မယ္။
စစ္႐ႈံးတဲ့လူေတြဟာ ေအာက္က်ေနာက္က်ဘဝ၊ တစ္နည္းအားျဖင့္ ‘ကၽြန္’ဘဝကို သိသလိုလို၊ မသိသလိုလိုနဲ႔ ေရာက္သြားတတ္ ပါတယ္။

◊ ေရွ႕က ဘိုးဘြား၊ အနာဂတ္ရဲ့ ဘိုးဘြား
ေခတ္အခါအရ ကရင္အမ်ဳိးသားထုဟာ ေဒသ၊ ဘာသာစကား၊ ေနာက္ခံ၊ ပတ္ဝန္းက်င္အသိုင္းဝိုင္း၊ အေတြ႕အႀကံဳ၊ အသိနဲ႔ အတတ္ပညာ၊ ခံယူတဲ့ဘဝနဲ႔ ကိုးကြယ္တဲ့ ဘာသာသာသနာေတြမွာပါ တကြဲတျပားလို ျဖစ္ေနၾကတာ အားလံုးအျမင္ပါ။
ကိုင္တြယ္ထိေတြ႕လို႔ရတဲ့ ေသြးသားရင္းခ်ာေတြကို ထိေတြ႕ကိုင္တြယ္လို႔မရတဲ့ ယံုၾကည္မႈအေပၚဘဲ မူတည္တဲ့ ဘာသာတရား ေပတံ၊ ေခတ္အေတြးအျမင္ ေပတံ၊ ကိုယ့္လိုအင္ဆႏၵ ေပတံေတြနဲ႔ မရမက မတိုင္းမိၾကဖို႔ သတိေပးခ်င္ပါတယ္။

– ကရင့္ဘိုးဘြားေတြဟာ ဘာသာတရားေတြအေၾကာင္း သိခြင့္မရခဲ့သူေတြ ျဖစ္ခ်င္ျဖစ္မယ္။
– ပညာတတ္ဖို႔ အခြင့္လမ္း မရွိခဲ့သူေတြ ျဖစ္ခ်င္ျဖစ္မယ္။
– ေတာင္ယာထဲေမြးၿပီး ေတာင္ယာထဲမွာပဲ ေခါင္းခ်သြားခဲ့သူေတြလည္း ျဖစ္ခ်င္ျဖစ္ခဲ့ပါလိမ့္မယ္။

မေမ့ဖို႔က သူတို႔တေတြဟာ ကိုယ္ အပါအဝင္ ကရင္ထုႀကီးကို လက္ဆင့္ကမ္း ေမြးဖြားေပးခဲ့သူ မူလအရင္းအျမစ္ေတြျဖစ္သလို ကိုယ္ဟာလည္းပဲ ေနာင္တစ္ခ်ိန္မွာ ဘိုးဘြားဘီဘင္ အေလာင္းအလ်ာတစ္ေယာက္ျဖစ္တယ္ဆိုတာ သတိရဖို႔ လိုပါတယ္။
ကိုယ့္ေျမးျမစ္ေတြကေန ကိုယ့္အေပၚ ႏွလံုးသားေၾကကြဲေအာင္ မေစာ္ကားေစခ်င္သလို၊ ကိုယ့္ဘိုးေဘးေတြကိုလည္း ရင္ထဲက အေလးထားေပးၾကဖို႔ မေမ့ပါနဲ႔။ သူတို႔ထားရစ္ခဲ့တဲ့ ဓေလ့နဲ႔ထံုးတမ္းေတြကိုလည္း ေလးစားမႈေလးေတြ ထားေပးၾကဖို႔ လိုပါ တယ္။

◊ စိန္ေခၚမႈ
ကရင္အမ်ဳိးသားေတြရဲ႕ လကၡဏာတစ္ခုျဖစ္တဲ့ ‘႐ိုးသားတာ’ဟာ အင္မတန္ ေကာင္းပါတယ္။
ဒါေပမယ့္ သူတစ္ပါးက ကိုယ့္အေပၚ အျမတ္ထုတ္တာကို မသိရင္ေတာ့ ျပႆနာ ရွိပါတယ္။
တဆင့္တက္ၿပီး ကိုယ့္ကိုထိန္းခ်ဳပ္ဖို႔ ႀကိဳးစားတာကို နားမလည္ရင္ ပိုဆိုးပါလိမ့္မယ္။ ဒါနဲ႔လည္းမၿပီးဘဲ ကိုယ့္ကိုယ္ကို “ကၽြန္” ျဖစ္လို႔ျဖစ္မွန္းေတာင္ သေဘာမေပါက္ရင္ေတာ့ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္မရွိေတာ့သေလာက္ပဲလို႔ ေျပာရပါလိမ့္မယ္။

လူမ်ဳိးတစ္မ်ဳိးဟာ –
 စီးပြားေရးအရ ကၽြန္ျပဳခံရင္ – အျခားလူေတြကို ပင္ပင္ပမ္းပမ္း အလုပ္အေကၽြးျပဳရတဲ့ သံသရာထဲကို ေရာက္သြားမွာျဖစ္ပါ တယ္။
 ႏိုင္ငံေရးအရ ကၽြန္ျပဳခံရရင္ – တဆင့္နိမ့္လူသားဘဝနဲ႔ ထားရာေန ေစရာသြားတဲ့ဘဝကို ေရာက္သြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ့္ဖာသာေတာင္ ကိုယ္သိခ်င္မွ သိပါလိမ့္မယ္။
 ပညာေရးမွာ ကၽြန္ျပဳခံရရင္ – ကိုယ့္အမ်ဳိးသားကံၾကမၼာဟာ သူတစ္ပါးလက္ထဲကို ေရာက္သြားပါလိမ့္မယ္။
 ဘာသာစကားလို ကိုယ္ပိုင္လကၡဏာနဲ႔ ယဥ္ေက်းမႈအရ ကၽြန္ျပဳခံရရင္ေတာ့ – လူမ်ဳိးေပ်ာက္သြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီေနရာမွာ သေဘာသဘာဝတစ္ခုက – လူမ်ဳိးမေပ်ာက္ခင္သာ စိုးရိမ္ၾက ကာကြယ္ၾကလို႔ ‘ရ’ပါတယ္။ ေပ်ာက္ကြယ္သြားၿပီ။ အျခားလူမ်ိဳးေတြက ဝါးမ်ိဳသြားၿပီဆိုရင္ေတာ့ သူတို႔နဲ႔ တစ္သားတည္းျဖစ္သြားၿပီမို႔ ဘာမွဆက္ေျပာစရာ ရွိေတာ့မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ သတိျပဳစရာပါ။

◊ ေခါင္းေဆာင္ေတြအတြက္ ေမးခြန္း
‘ဘာလုပ္ရမလဲ’ဆိုတာဟာ မေျပာခ်င္ဆံုး စကားေတြပါ။
လူမုန္းမ်ားၿပီး မွန္ကန္ခဲ့ရင္ေတာင္ ေက်းဇူးအတင္ခံရမွာမ်ဳိး မဟုတ္တတ္လို႔ပါ။ ခုေနခါမွာ ကရင္အမ်ဳိးသားေခါင္းေဆာင္ေတြလို႔ ခံယူထားသူ လူႀကီးသူမေတြအတြက္၊ အားမနာတမ္းေမးစရာ ေမးခြန္းေတြရွိပါတယ္။

အေျခခံအက်ဆံုးအေနနဲ႔ –
 ကိုယ့္ကရင္အမ်ဳိးသားေရးကို ဘယ္လို ဘယ္ေလာက္တန္ဖိုးထားသလဲ။
 ဘာအေမွ်ာ္အျမင္ (Vision) ေတြ ရွိေနပါသလဲ။
 ဘာရည္မွန္းခ်က္ပန္းတိုင္ (Aim/Goal) ေတြနဲ႔ပါလဲ။
 ဘယ္လို မဟာဗ်ဴဟာ (Strategy) ေတြ ခ်မွတ္ထားၾကပါသလဲ။
 ဘယ္လိုေဆာင္ပုဒ္ (Motto) မ်ိဳးနဲ႔ ေလွ်ာက္လွမ္းၾကမွာလဲ။
 ဘာ စံႏႈန္း သို႔မဟုတ္ တန္ဖိုး (Value) ေတြကို အေျခခံၿပီး ဆင္ျခင္ဆံုးျဖတ္သလဲ။
 ဘယ္လိုအလားအလာ (Possibility) ေတြ ရွိတယ္လို႔ ဆန္းစစ္မိသလဲ – စသည္ျဖင့္ ျဖစ္ပါတယ္။

တစ္မ်ဳိးသားလံုးကို ေျမေထာင္ေျမႇာက္ေပးဖို႔၊ ပ်ဳိးေထာင္ေပးဖို႔၊ ဦးေဆာင္သြားႏိုင္ဖို႔အတြက္ ဆယ္ႏွစ္၊ အႏွစ္-၂၀၊ ႏွစ္-၅၀၊ ႏွစ္-၁၀၀ စာ စနစ္တက် အကြက္ေစ့ေစ့ ႀကိဳတင္ေတြးဆထားၿပီးၾကၿပီလား။ စီမံကိန္း (plan)ေတြဆြဲၿပီး အေကာင္ထည္ေဖၚဖို႔ ျပင္ ဆင္ထားၿပီးၿပီလား။
ဒါေတြဟာ လူႀကီးသူမနဲ႔ ေခါင္းေဆာင္ေတြကို ဦးတည္တယ္ဆိုေပမယ့္ သာမန္ျပည္သူေတြ တစ္ဦးတစ္ေယာက္ခ်င္းနဲ႔လည္း သက္ဆိုင္ပါတယ္။ အားလံုးဟာ အျပန္အလွန္ မွီခိုဆက္စပ္ေနၾကတာေၾကာင့္ လူတိုင္းစီက အေတြးအျမင္နဲ႔ အႀကံဥာဏ္ေတြ ဖလွယ္ရယူၾကဖို႔လည္း အေရးႀကီးပါတယ္။

◊ အျခား ေမးခြန္းအခ်ဳိ႕
ကရင္အမ်ဳိးသားေတြအတြက္ ဆန္းစစ္ၾကည့္စရာ၊ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ျပန္ေမးဖို႔လိုတာေလး အခ်ဳိ႕လည္း ရွိပါတယ္။
 ႏွစ္ပဲတစ္ျပား လုပ္ပိုင္၊ ရပိုင္ခြင့္ေလးေတြေလာက္နဲ႔ ယစ္မူးသာယာ လမ္းလြဲေနသူေတြ ရွိသလား။
 လွည့္စားတတ္တဲ့ ေရာင္စံုစကားလံုးေတြေအာက္မွာ ေတြေဝ ႐ႈတ္ေထြးေနသလား။
 ႏွစ္ ရာေထာင္ခ်ီတဲ့ ကိုယ့္သမိုင္းနဲ႔ ဘဝေတြကို ေမ့ေနၾကသလား။
 ‘Culture Genocide’ လို႔ေခၚတဲ့ ဘာသာစကား၊ ယဥ္ေက်းမႈနဲ႔ ဓေလ့ထံုးစံေတြကို မ်ဳိးျဖဳတ္ခံေနရတာ သတိထားမိၾကသ လား။
 ကိုယ့္အမ်ဳိးသားေတြ ရင္ဆိုင္ေနရတဲ့ စိန္ေခၚမႈေတြကို ရင္ဆိုင္ဖို႔ အသင့္ျဖစ္ၿပီလား။ ႀကိဳးစား႐ုန္းကန္ဖို႔ စိတ္ပိုင္းျဖတ္မႈေတြ ရွိၿပီလား။
 စိတ္ရဲ႕ အနက္႐ိႈင္းဆံုးထိေအာင္ အေျဖရွာတာမ်ဳိး (Soul Searching) လုပ္ဖို႔ေတြ လိုေနသလား။
 ကရင္အမ်ဳိးသားေတြရဲ႕ အေတြးအေခၚနဲ႔ စိတ္ေနစိတ္ထား (National Psyche) ေတြကို ေအာက္ဆံုးအေျခခံကစၿပီး ေျမလွန္ ေျပာင္းလဲပစ္ဖို႔ လိုေနၿပီလား – စသည္ျဖင့္ ျဖစ္ပါတယ္။

◊ ဘာလုပ္မလဲ
သတင္းေတြထဲမွာ – ကရင္လူငယ္ေတြ ကြန္ယက္ဖြဲ႕တာ၊ ကိုယ္ထူကိုယ္ထ ေတြ႕ဆံုေဆြးေႏြးၾကတာ၊ ေခါင္းေဆာင္ေတြရဲ႕ အမ်ား ျပည္သူဆီက အႀကံဥာဏ္ေတြ ေတာင္းခံေနတာ၊ အစုလိုက္အဖြဲ႕လိုက္ေကာ တစ္ဦးခ်င္းအလိုက္ပါ ကိုယ့္ဆႏၵနဲ႔ စိတ္အားထက္ သန္မႈေတြ ေဖၚျပေနတာကို တခါတရံ ျမင္ေတြ႕ေနရပါတယ္။ ဝမ္းသာစရာပါ။

သို႔ေသာ္ ဒါေတြဟာ လံုေလာက္သလားလို႔ တည့္တည့္ေမးရမယ့္အခ်ိန္ ေရာက္ေနပါၿပီ။ အမွားအယြင္းရွိၾကတာ၊ မျပည့္စံုၾကတာ ဟာ အျပစ္တင္စရာ မဟုတ္ပါ။ ကိုယ္ မျပည့္စံုတာ အားနည္းတာကို သိနားလည္ၿပီး အသိစိတ္ရွိရွိနဲ႔ တတ္ႏိုင္တဲ့ဖက္က ပူးေပါင္း ကူညီၾကဖို႔ေတာ့ လိုပါတယ္။
ဒီေနရာမွာလည္း လူတိုင္းက အကုန္လံုးကို တတ္သိလုပ္ကိုင္ဖို႔ ေမွ်ာ္လင့္လို႔ မရပါ။ ကိုယ္လုပ္ႏိုင္တာေတြကိုပဲ အေကာင္းဆံုး လုပ္ႏိုင္ေအာင္သာ အာ႐ံုစိုက္ၾကရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

အလြယ္ဆံုး လုပ္လို႔ရတာအခ်ဳိ႕က –
 အနီးဆံုးလူေတြ စုစည္းကြန္ယက္ဖြဲ႕ၿပီး အျပန္လွန္ ပူးေပါင္းကူညီဖို႔
 ယဥ္ေက်းမႈနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ကိုယ့္ဘာသာစကား မတတ္ေျမာက္တာမ်ဳိးကို အျပစ္ခ်ည္းတင္မေနဘဲ လူတိုင္းေျပာႏိုင္ေအာင္ အသိုင္းအဝိုင္းနဲ႔ အေထာက္ကူပစၥည္းေတြကို တတ္ႏိုင္သေလာက္ ဝိုင္းဖန္တီးၾကဖို႔
 အသိပညာ ဗဟုသုတေတြကို လက္ဆင့္ကမ္းၾကဖို႔
 ကိုယ့္အလုပ္၊ ကိုယ္တတ္တာေတြကို ဘာမွအားမငယ္ဘဲ အေကာင္းဆံုးျဖစ္ေအာင္ ႀကိဳးစားၾကဖို႔
 အၾကပ္အတည္းနဲ႔ စိန္ေခၚမႈေတြအတြက္ တစ္ေယာက္နဲ႔တစ္ေယာက္ ဖလွယ္ၿပီး ျပင္ဆင္ၾကဖို႔ စသည္ျဖင့္ မျဖစ္မေန လိုအပ္ ေနပါတယ္။
ဘဏ္လုပ္ငန္း၊ သတင္းမီဒီယာလုပ္ငန္း၊ စီးပြားေရးလုပ္ငန္း၊ အဆင့္ဆင့္ေသာ ပညာေရးေက်ာင္းေတြ၊ ယဥ္ေက်းမႈနဲ႔ လူမႈေရးအ ဖြဲ႕အစည္းေတြ စတဲ့ လူ႕အသိုင္းဝိုင္းတစ္ခုမွာ လိုအပ္တဲ့ က႑ေတြ အစံုအလင္ရွိလာဖို႔၊ အားေကာင္းဖို႔နဲ႔ တိုးပြားလာဖို႔ေတြလည္း လိုေနပါတယ္။
ကရင္အမ်ဳိးသားေတြအေနနဲ႔ ပညာ၊ စီးပြား၊ အသိ စသည္ျဖင့္ အဖက္ဖက္မွာ ေလာဘႀကီးဖို႔ေတာ့ လိုပါတယ္။ သို႔ေသာ္ သူတစ္ ပါး ထိခိုက္မယ့္ တစ္ကိုယ္ေကာင္းေတာ့ မဆန္ၾကဖို႔ တိုက္တြန္းခ်င္ပါတယ္။
စိတ္ဓါတ္၊ ပညာနဲ႔ အားထုတ္မႈေတြ အားလံုးစံုတဲ့အခါ၊ တစ္နည္းအားျဖင့္ ကံ-ဥာဏ္-ဝီရိယ သံုးပါးစလံုး စုဆံုတဲ့အခါမွာ ေအာင္ ျမင္ၾကရပါလိမ့္မယ္။

◊ နိဂံုး
ခု တင္ျပသြားတာေတြဟာ မျပည့္စံုပါ။ အေပၚမွာ ေျပာခဲ့သလိုပဲ။ အစေဖၚ အသိေပး တိုက္တြန္းတာေတြသာ ျဖစ္ပါတယ္။
တကယ္လို႔ စာဖတ္ေနသူဟာ မီးေတာက္ခ်င္ေနတဲ့ ေလာင္စာဆိုရင္ ဒီေဆာင္းပါးဟာ မီးျခစ္အိုေလးတစ္လံုးပါ။
စာဖတ္သူဟာ လမ္းစရွာေနသူတစ္ေယာက္ဆိုရင္ေတာ့ ဒီစာဟာ ၾကယ္ေလးတစ္လံုးလို အကူညီေပးႏိုင္မယ္လို႔ ေမွ်ာ္လင့္ပါ တယ္။
ဒါမွမဟုတ္ဘဲ အိပ္ေပ်ာ္ေနသူဆိုရင္ေတာ့ ဒီစာနဲ႔ မညႇာမတာ တြန္းလႈပ္ႏိုးလိုက္တယ္လို႔ သေဘာထားႏိုင္ပါတယ္။